Hızlı Özet
Ters psikoloji, kişiyi istenen davranışa yönlendirmek için o davranışı istemiyormuş gibi görünerek uygulanan dolaylı bir ikna tekniğidir; Jack Brehm’in Tepki Kuramı’na göre insanlar özgürlükleri kısıtlandığında buna direnç gösterir ve yasak olan şeyi yapmak ister.
Ebeveynlikte ve ikili ilişkilerde ölçülü kullanıldığında etkili olabilir; ancak çok sık başvurulması kişi tarafından fark edilebilir, küçümseyici bir dille uygulanması ise özgüvene zarar verebilir.
Ters psikoloji masum amaçlı bir iletişim tekniği iken manipülasyon kişiyi yalnızca kendi çıkarı için yönlendirmektir; ikisi arasındaki temel fark niyet ve etik sınırlardır.
Tahmini okuma süresi: 20 saniye
Ters Psikoloji Nedir?
Ters psikoloji, istenen şeyi yaptırmak üzere uygulanan dolaylı ikna tekniklerinden bir tanesidir. Sanki o şeyi istemiyormuş gibi görünerek ya da karşıdaki kişiye herhangi bir şeyi yapmayacağı imasında bulunarak uygulanır. Bazen aile büyüklerinin küçüklere bazen de arkadaşlarınızın size uyguladığı bu teknik ters psikolojidir. Çocuklarda ters psikoloji, annelerin ve babaların en çok kullandığı iletişim ve ikna yöntemlerinden bir tanesidir.
Randevunuzu Birlikte Oluşturalım
Size uygun uzmanı birlikte seçelim.
İnatlaşan çocuklara dediğinizi yaptırmanın yollarından biri olarak kullanabileceğiniz ikna teknikleri arasındadır. Yemek yemek istemeyen bir çocuğa her gün davrandığınızdan farklı davranarak onu şaşırtabilirsiniz. Yemek yemesi konusunda ısrar etmek yerine: “Senin için sofraya tabak koymuyorum. Zaten yemek istemiyorsun, öyle değil mi?” diyebilirsiniz.
Ters Psikolojinin Temel Mantığı: Direniş Üzerinden İkna
Ters psikoloji nedir ve nasıl yapılır? İnatçı kişiliğe sahip ve sürekli çatışma yaşadığınız kişilere karşı bu tekniği deneyebilirsiniz. Bunu bilinçli olarak insanlar üzerinde sürekli uygulamaya çalışmak ise onları manipüle etmektir. Manipülasyon sağlıklı bir iletişim tekniği değildir. Ters psikoloji tekniğine başvuracaksanız bunu gerçekten başka çareniz kalmadığı durumlarda uygulamanız daha doğru olabilir.
Gerçek Hayattan Ters Psikoloji Örnekleri
Ters psikoloji birini gaza getirmek, bir konudaki inadını kırmak için kullanılan iletişim stratejileri arasında yer alır. “Sen gelme, sen yapma!” gibi söylemler o kişinin aslında gelmek istemese ya da yapmak istemese bile sizin söylediğinizin tam tersini yapmaya karar vermesine yol açabilir.
İnsanlar özellikle de çocuklar engellenmekten ve bir şeyi yapamayacaklarının düşünülmesinden hoşlanmazlar. Çocuklara bir şeyi yapamayacaklarını ima ederseniz bu konuda sizinle inatlaşabilirler. “Sen bence şu bulaşıkları yıkayamazsın. İddiaya girelim mi?” Bunları çocuklara karşı söylediğinizde onların egosuna dokunmuş olursunuz. Bunu yaparken çok otoriter ve küçümseyici bir dil kullanmadığınızdan emin olmalısınız.
Ebeveynlikte Ters Psikoloji Kullanımı
Ters psikoloji örnekleri dendiğinde ebeveynlerin çocukları için başvurduğu yollar arasında “Yapma!” ifadesini çok görürüz. Küçük çocuklarda soyut zekâ gelişmediği için yapma kelimesi onlar için bir anlam ifade etmez. Bu dönemde çocuğun yapmasını istediğiniz bazı davranışlar için ters psikolojiye başvurabilirsiniz. Ama bunu çok sık yaptığınızda inatlaşma davranışını pekiştirebilirsiniz.
İlişkilerde Ters Psikoloji: İşe Yarar mı, Riskli mi?
İlişkilerde ters psikoloji riskli mi? Karşınızda kendi değerini bilen ve sizin yaptığınız blöfü gören bir yetişkin varsa ters psikoloji sandığınız kadar etkili olmayabilir. Bazen de çatışmalardan kaçınmak için karşınızdakini tatlı bir şekilde ikna etmenize olanak sağlayabilir. Aslında yaptırmak istediğiniz bir fikri onun kafasına sokmanın en tatlı yolu, bunu onun en hoşuna gideceği şekilde ifade etmektir.
Ters Psikoloji ile Manipülasyon Arasındaki Fark
Ters psikoloji terimini masum bir oyun gibi ifade etmek mümkün olabilir. Genellikle kötü niyet içermez ve karşınızdaki kişiyi dolaylı yoldan ikna etme tekniğidir. Manipülasyon ise karşınızdaki kişiyi sadece kendi çıkarlarınız doğrultusunda yönlendirmek için başvurduğunuz yöntemdir. Psikolojik manipülasyon teknikleri arasında gaslighting, kurban rolü, aşırı yüceltme, iletişimde sessizlik gibi çok sayıda seçenek bulunur.
Ters Psikoloji Psikolojik Sağlığı Etkiler mi?
Ters psikoloji, genel anlamda masum bir amaçla uygulanan iletişim tekniğidir. Kişinin şahsiyetine ağır gelecek ve onurunu kıracak şekilde kullanılmadığı sürece olumsuz bir etkisi görülmeyebilir. Birine meydan okuduğunuzda aslında onu bilinçaltına yani benliğine meydan okumuş olursunuz. Ters psikoloji aslında biraz da dürtüsel davranış kalıplarını tetikleyebilen bir teknik olarak ifade edilebilir.
Ters Psikoloji Uygularken Nelere Dikkat Etmeli?
Amacınızı belli etmemeli, sık sık bu yönteme başvurmamalısınız. Çok sık yaparsanız bu sefer karşınızdaki kişi bunun bir kışkırtma ya da ikna yöntemi olduğunu anlayabilir. Duygusal zekâsı gelişmiş olan kişiler, ters psikolojiyi etkili bir şekilde uygulayabilirler. Bu kişilerin empati yeteneği oldukça gelişmiştir.
Bilim Ne Diyor? Ters Psikoloji Üzerine Yapılmış Araştırmalar
Ters psikoloji üzerine yapılmış çeşitli bilimsel çalışmalar bulunur. Tepki kuramı (Reactance Theory) bunlardan bir tanesidir. Jack Brehm tarafından geliştirilmiş olan kuram, kişinin özgürlüğünü tehlikeye sokan bir durum hissettiğinde buna tepki gösterdiğini ileri sürer. Kişiye engel konmaya çalışıldığında kişi o davranışı inadına yapmak ister.
Pennebaker ve Sanders: “Tuvalete yazı yazmayın!” ifadesiyle “Tuvalete yazı yazmadan temiz tutun, tuvaleti başkalarının da kullandığını unutmayın!” ifadesini karşılaştırarak bu iki ifadenin etkisini araştırmıştır. Kesin bir ifadeyle yasaklayıcı olan ilk yazıya karşılık tuvalete yazı yazılmaya devam edildiği, ikinci ifadede ise bu davranışın azaldığı tespit edilmiştir. Kısacası, insanlar kendisine meydan okunmasından hoşlanmazlar. Ters psikoloji onları bu yüzden yapamayacaklarını söylediğiniz şeyleri yapmaya ikna eder.
