Psikolojik Yaşlanma Diye Bir Şey Var mı?

Psikolojik Yaşlanma Diye Bir Şey Var mı

Vücudun çeşitli sistemlerinin işlevselliğinin yavaş yavaş yitirilmesini ifade eden yaşlanma kavramının farklı boyutları (kronolojik, biyolojik, fizyolojik, psikolojik, sosyo-kültürel, ekonomik ve toplumsal) bulunmaktadır. Yaşlanmanın psikolojik boyutu da bu boyutlardan bir tanesidir ve psikolojik yaşlanma kavramıyla ifade edilmektedir. Psikolojik yaşlanma, bireylerin yaşlılık döneminde ortaya çıkan zihinsel işlevlerindeki azalma ve davranışsal uyum yeteneğindeki değişimleri ifade etmektedir. Emeklilik dönemine geçiş, çeşitli hastalıkların ortaya çıkması, yaşanan fiziksel kayıplar yaşlılıkta çeşitli sorunları ortaya çıkarmaktadır. Bu sorunlarla birlikte yaşlı bireylerin bilişsel becerilerinde azalma ve ruhsal özelliklerinde değişim gözlemlenmektedir.

Bilişsel Becerilerde Yaşanan Değişimler

Psikolojik yaşlanmada yaşanan bilişsel becerilerdeki değişiklikler genel olarak zeka, dikkat, öğrenme, bellek, dil, akıl yürütme ve bilişsel esneklik gibi alanlardaki değişikliklerden oluşmaktadır. Yaşlılıkta sinir hücrelerinde yaşanan kayıplar sebebiyle zihinsel işlevlerde değişimler yaşanmaktadır. Yaşlanma ile birlikte algılama ve düşünme hızında yavaşlama, dikkatsizlikler, bellek gücünde düşüş ortaya çıkabilmektedir. Yeni bilgi öğrenme, hesap yapma, problem çözme ve etkin konuşma gibi bilişsel yeteneklerde de bu dönemde değişim gözlemlenebilmektedir.

Ruhsal Davranışlarda Yaşanan Değişimler

Yaşlılıkta yaşanan fiziksel kayıplarla birlikte yaşlı bireylerin fiziksel güçleri de azalmakta, davranışsal uyum yeteneklerinde değişimler görülmektedir. Fiziksel kayıplar ve bilişsel becerilerde yaşanan değişimler yaşlı bireylerin hissettiği yetersizlik duygusunu artırmaktadır. Yaşlı bireylerde bu dönemde ailesine yük olma/muhtaç olma ve sağlığının bozulacağı endişesi ortaya çıkabilmektedir. Gelecekte yalnız kalabileceği ile ilgili endişeler yaşayan yaşlı bireyler bir yandan da bu dönemde geçmişi sıklıkla sorgulamaya başlayabilmektedir. Bu sebeple yaşlı bireylerde ölüm korkusu ve yalnız kalma korkusu gibi farklı korkular ortaya çıkabilmektedir. Ayrıca yaşlılıkta sosyal rolleri değişime uğrayan yaşlı bireyler kendilerine olan güvenlerini kaybedebilmektedir. Tüm bu değişiklikler karşısında yeni durumlara uyum sağlamakta zorlanan yaşlılarda ruhsal çöküntüler gözlemlenebilmektedir.

Başarılı Yaşlanma

Yaşlılık döneminde yaşanan fiziksel kayıplar ve sağlığın bozulması bireyler için önemli sonuçlar doğurmaktadır. Ancak ruhsal durumun yaşlı bireylerin başarılı yaşlanmalarında oldukça etkili olduğu bilinmektedir. Bireyin kendini yaşlılığa hazırlama sürecinde sosyal çevresini ve ilişkilerini canlı tutması, sağlık sorunları ile ilgili koruyucu önlemler alması, zihinsel ve fiziksel işlevlerini geliştirici çabalar içinde olması ve yaşama pozitif bakabilmesi başarılı yaşlanma olarak tanımlanmaktadır. Başarılı yaşlanmayı etkileyen faktörler, yaşlılığın psikolojik boyutunu da etkilemektedir ve yaşlıların moral düzeyleri ile yakından ilgilidir. Moral düzeyleri yüksek olan yaşlı bireylerde psikolojik yaşlanmanın olumsuz etkilerinin aza indirgenebildiği görülmektedir.

Psikolojik Yaşlanmanın Olumsuz Etkilerini Azaltmak

Sosyal ilişkilerin miktarı, yaşlı bireylerde sevgi, bağlılık ve benlik saygısı gibi gereksinimlerin karşılanmasını sağlamaktadır. Bu da yaşlıların psikolojik sağlıklarını etkilemekte, moral düzeylerinde artışa sebep olmaktadır. Aile ilişkileri ve toplumsal ilişkileri sağlam olan yaşlı bireyler yaşlanmanın olumsuz etkilerinden daha az etkilenmektedir. Aile desteği gören yaşlıların kendilerine olan güvenleri daha yüksek olmakta, kaygı düzeyleri önemli ölçüde azalmaktadır. Aile ilişkilerinin sağlamlığı yaşlılarda yaşam doyumunu artırıcı bir etki yaratmaktadır.

Yaşlı bireylerin güç ve yeterliliğine uygun aktiviteler içerisinde olması aktif bir yaşam sürmelerini sağlayarak hem moral düzeylerinin yüksek olmasını sağlamakta hem de zihinsel işlevlerini desteklemektedir. Yaşlıların yaşam kalitelerini artırıcı faaliyetler içerisinde olması problemlerle baş etme becerilerini de etkilemektedir. Bu becerilerin olumlu yönde desteklenmesi yaşlı bireylerin umut etme güçlerini yükseltmektedir. Bu sayede psikolojik yaşlanmanın olumsuz etkileri azalmaktadır.

 

Kaynakça

  • Asi Karakaş, S., Durmaz, H. (2017) Yaşlılık dönemi psikolojik özellikleri ve moral. Kocatepe Tıp Dergisi, 18, 32-36.
  • Eyüboğlu, C., Şişli, Z., Kartal, M. Yaşam döngüsünde yaşlılığın psikolojik boyutu. Turkish Family Physician, 3(1), 18-22.

Güncel Psikoloji Yayınlarımız

Yardıma ihtiyacınız var mı? Size ulaşalım.