Psikolojik Dayanıklılık (Resilience) Nedir?

Psikolojik Dayanıklılık

İngilizce “Resilience” terimi Türkçede psikolojik dayanıklılık, psikolojik sağlamlık, yılmazlık ve kendini toparlama gücü gibi kavramlarla karşılık bulmaktadır. Günümüzde mutluluk, iyilik hali, öznel iyi oluş gibi konularda birçok araştırma yapan pozitif psikoloji alanının önemli konularından biri olan psikolojik dayanıklılık genel olarak;

Psikolojik Dayanıklılık (Resilience)

  1. Karşılaşılan güçlükler, yaşanan olumsuz veya travmatik olaylar ile baş etme yeteneği,
  2. Stresli durumlarda yaşama hızlı bir şekilde uyum sağlama ve olumlu bakış açısı geliştirebilme becerisi,
  3. Zor tecrübeler karşısında kendini toparlama gücü olarak tanımlanmaktadır.

Psikolojik dayanıklılık birey ve çevresel koşullar arasındaki etkileşimi kapsayan bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Bireylerin psikolojik dayanıklılık gösterme becerileri çevrelerinde olanlardan etkilenmektedir ve psikolojik dayanıklılık, anlamı kişiden kişiye değişen bir kavram olarak tanımlanmaktadır. Çünkü her birey kendi koşulları doğrultusunda, karşılaştıkları zorluklar açısından psikolojik dayanıklılığa farklı anlamlar yükleyebilmektedir.  Hayatın farklı dönemlerinde değişebilen bir özellik gösteren psikolojik dayanıklılığın yapılan farklı araştırmalarla bir süreç, bir yetenek ve doğuştan gelen veya öğrenilebilen bir kişilik özelliği olduğu ortaya konmaktadır.

Hayattaki Zorluklar ve Uyum Sağlama

Hayatta her zaman karşılaşılabilen çeşitli stres faktörleri bulunmaktadır. Kişilerde travmatik etkiler bırakan olaylar, sağlık problemleri, ilişkilerde yaşanan sıkıntılar, ekonomik zorluklar hayatın her anında bulunan stres faktörleridir. Psikolojik dayanıklılık bu stres faktörleri ile karşılaşıldığındaki sürece uyum gösterebilmektir. Psikolojik dayanıklılık stres faktörlerine uyum sağlayıp tekrar toparlanma gücü bulmak ve bu süreçten olumlu sonuçlar alabilmektir.

Kişilerin karşılaştıkları farklı zorluklar karşısında güçlenmesi psikolojik dayanıklılığının da güçlenmesini sağlayabilmektedir. Bu nedenle psikolojik dayanıklılık, zorluklar karşısında gösterilen uyum sağlama becerisi tek bir olaydan ziyade uzun bir süreci ifade etmektedir ve zorluklara karşı uyum sağlama sürecinde kişilere yardımcı olan bazı karakter özellikleri bulunmaktadır.

Doğuştan Gelen Bazı Özellikler Psikolojik Dayanıklılığı Etkiliyor

Psikolojik dayanıklılığı yüksek olan kişilerin doğuştan gelen bazı özelliklerinin olduğuna inanılmaktadır. Doğuştan itibaren kolay bir mizaca sahip olmak kişilerin yumuşak başlı ve daha esnek bir yapıya sahip olmalarını sağlayarak psikolojik dayanıklılığını olumlu yönde etkilemektedir. Psikolojik dayanıklılığı yüksek olan kişilerin doğuştan geldiğine inanılan diğer özellikleri ise arkadaş canlısı ve sevecen bir yapıya sahip olmaları, aynı zamanda liderlik özelliklerini taşımalarıdır.

Kendini Tanımak ve Psikolojik Dayanıklılık

Psikolojik dayanıklılığı yüksek olan kişilerin kendilerini iyi tanıdıkları düşünülmektedir. Kendini iyi tanıyan kişilerin benlik saygısının ve özgüveninin daha yüksek olduğu, iç denetim odaklı oldukları görülmektedir. Kişiler iç denetim odaklı olmaları sayesinde çeşitli problemleri karşısında etkili baş etme stratejilerini hayata geçirebilmektedir. Kendini tanıyan ve farkındalığı yüksek kişiler, psikolojik dayanıklılıklarını artırabilecek özellikler konusunda kendilerini geliştirebilmektedir.

Psikolojik Dayanıklılığı Destekleyen Özellikler

Psikolojik dayanıklılık sonradan herkes tarafından geliştirilebilen ve öğrenilebilen bir yapı olarak değerlendirilmektedir. Kişiler kendilerini tanıyarak, sonradan kazanıp geliştirdikleri çeşitli özellikleri sayesinde psikolojik dayanıklılıklarının artmasını sağlayabilmektedir. Bu özellikler şu şekilde sıralanabilmektedir;

  • Başkalarına karşı empati beslemek, insanları anlayabilmek.
  • İletişim becerilerine sahip olmak, duygularını iyi ifade etmek.
  • Acı veren ve olumsuz olaylar ardındaki mizahı görebilmek,
  • Olumsuz duygu ve düşüncelerini yönetebilmek, acı veren ve olumsuz olaylar karşısında iyimser ve umutlu kalabilmek.
  • Bağımsız hareket etme yeteneğine sahip olmak, kendi kendini idare edebilmek.
  • Bir amaca sahip olmak.

Psikolojik Dayanıklılık ve Meydan Okuma

Kişilerin stresli durumları fırsata çevirerek cesaret ve motivasyon kazanmasını sağlayan unsurlar bulunmaktadır. Psikolojik dayanıklılığı yüksek kişiler hayatlarının belirli dönemlerinde karşılaştıkları zorluklar karşısında çaresiz kalmaktansa çeşitli kararlar alma cesaretini taşıyarak başarı odaklı hareket etmektedir. Kişiler tüm olumsuzluklara ve güçlüklere rağmen iyimser bir bakış açısıyla hayata tutunma çabası içerisinde olmaktadır. Psikolojik dayanıklılığı yüksek olan kişilerin değişimleri tehdit unsuru olarak görmekten ziyade gelişimin bir parçası, bir gelişim fırsatı olarak görme eğilimleri bulunmaktadır. Bu sayede kişiler zorluklara karşı meydan okuyarak yaşamlarında aktif bir şekilde yer almakta ve farklı yaşantıları deneyimleyebilmektedir.

Kaynakça

  • Topçu, F. (2017) Üniversite öğrencilerinin psikolojik dayanıklılık düzeylerinde beş faktör kişilik özelliklerinin yordayıcı etkisinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi) Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Psikoloji Anabilim Dalı Klinik Psikoloji Programı, İstanbul.
  • Güler, O. (2021) Ergenlerde psikolojik dayanıklılık ile duygusal özerklik arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi) Maltepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı, İstanbul.

Güncel Psikoloji Yayınlarımız

Yardıma ihtiyacınız var mı? Size ulaşalım.