Okulda Davranış Bozuklukları

Okulda Davranış Bozuklukları

Okulda davranış bozuklukları, çocuğun okula adaptasyonu ve arkadaşlarıyla ilişkisini etkileyen durumlar arasında yer alır. Okulda davranış bozuklukları birden çok nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir. Dikkat eksikliğinden kaynaklı aşırı hareketlilik, sosyal becerilerin gelişmesini olumsuz yönde etkiler. Saldırgan davranışlar, çocuğun arkadaşları tarafından kabul görmeyen biri olmasına neden olabilir.

Davranış bozukluğu olarak kabul edilebilecek yalan söyleme, akran zorbalığı, hırsızlık gibi çok sayıda problem de bu sınıfta yer alır. Okullardaki rehberlik servisi genellikle bu konuda ailelerle görüşme sağlayarak çocukların sosyal hayata uyumlanmasına yardımcı olur. Ama burada ailelerin de çocuğun duygusal gelişimini desteklemesi önemlidir.

Okulda Davranış Bozuklukları Nedir?

Çocuklarda davranış bozukluğu belirtileri olarak kabul edilen eylemler ve durumlar şunlardır:

• Kavga çıkarma, agresyon
• Kaba konuşma, küfretme, hakaret etme
• Vurma
• Tehdit etme
• Akran zorbalığı
• Eşyalara zarar verme
• Söz kesme
• Sınıfta izinsiz dolaşma
• Sırasını bekleyememe
• Dersi dinlememe
• Ödevlerini yapmama
• Sorumluluklarını yerine getirmeme
• Eşyalarını sık sık kaybetme
• İnatçılık ve otoriteye karşı gelme
• Utangaçlık, içe kapanma, akranlarıyla iletişim kurmama
• Derslere katılım göstermeme vb.

Sınıf içi problemli davranışlar olarak görülen bu belirtiler, çocuğun aile içi ilişkilerine ve çevresine göre değişiklik gösterebilir. Dikkat eksikliği bulunan çocuklarda okul davranışları da diğer çocuklardan farklı seyreder. Bazı çocuklar içine kapanık olup sınıfa adaptasyon sağlayamazken bazı çocuklar ise otoriteye karşı gelme problemine sahip olabilir. Bu durumda öğretmenin tavrı, sınıf yönetimi açısından önemli bir belirleyicidir. Ödül-ceza dengesini gözetmek yerine çocukların okula ilgisini artıracak aktiviteler düzenleyerek okula bağlanmaları desteklenebilir.

Okulda Görülen Yaygın Davranış Problemleri

Akran Zorbalığı: Akran zorbalığı, bir çocuğun kendinden daha güçsüz gördüğü diğer çocuklara karşı üstünlük kurma çabasıdır. Bu durum, hemen hemen bütün okullarda ilkokul ve lise seviyelerinde görülen problemlerden biridir.

Otoriteye Karşı Gelme: Öğretmene karşı gelme, kurallara uymama, ödevlerini yapmama gibi problemler de bazı çocukların okulda sergilediği davranış bozuklukları arasında yer alır. Bu durum çocuğun sorumluluk bilinci geliştirmemiş olmasından kaynaklanır.

Agresyon: Okulda görülen yaygın davranış problemleri arasında en elzem şekilde çözülmesi gerekenlerden bir tanesi de budur. Agresif çocuk, arkadaşlarına bağırma, onlara vurma ve okuldaki eşyalara zarar verme davranışlarını sergiler. Bu konu aslında sadece çocuğun okula uyum göstermemesiyle ilgili değildir. Çocuk, aynı zamanda arkadaşlarına ve çevreye zarar verir. Bu önlenmezse ilerleyen zamanlarda da alışkanlığa dönüşür. Hatta yetişkinlik döneminde karakterinin bir parçası haline gelebilir.

Hiperaktivite: Hiperaktivite de önemli konulardan biri olarak birçok öğretmenin ve velinin hala aşmakta zorlandığı durumlar arasında yer alır.

Hiperaktif çocuklar, zihinlerini bir noktaya odaklamakta zorlandıkları için arkadaşlarının yaptığı diğer şeyler onlara göre anlamsızdır. Bu nedenle çoğu zaman dersi dinlemez, bir noktaya odaklarını veremez, sınıfta herkesin uyduğu kurallara uymakta zorlanırlar. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite teşhisi alan çocuklar, sıklıkla sınıfta ayağa kalkıp dolaşırlar.

İçe Kapanıklık/Utangaçlık: Çocuk, kendini derslerden ve arkadaşlarından soyutlar, kendini ifade etmekte zorlanır. Genellikle akranlarıyla oyun oynamaz, onlarla zorunlu durumlar dışında konuşmaz. Düşük özgüvene sahip olan çocuklar, genellikle uyum sağlamayı, kendilerini ifade etmeme, sosyal ortamlarda geri planda kalma gibi durumlarla özdeşleştirir.

Çocuklarda Davranış Bozukluklarının Nedenleri

Çocuklar, yetişkinleri modelleyerek kendilerine bir yaşam tarzı belirler. Özellikle kendisine bakım veren kişilerin hayata bakışı, olaylara tepkisi, konuşma şekli, başkalarına davranış biçimleri çocuklar için birer örnektir. Nasıl bir ailede ya da ortamda yetiştiyse çocuklar, bu ortamdaki davranış biçimlerini benimsemeye meyillidir. Buradan hareketle okulda davranış bozukluklarının nedenleri arasında en başta aile gelir. Genel olarak davranış bozukluklarının nedenleri arasında şunlar yer alır:

• Aile içi iletişim
• Çevresel faktörler
• Genetik faktörler
• Çocuğun yaşadığı stres ya da kaygı bozukluğu
• Arkadaş ilişkileri

Çocuklar henüz yetişkin olmadan önce çevreden gördüğü davranışları benimseme eğiliminde olabilirler. Bu nedenle sadece ailede gördükleri değil, maruz kaldıkları çeşitli davranış biçimleri de onları etkiler. İzledikleri yayınlar, çevresinde karşılaştığı davranışlar, aile içinde kendisine takınılan tutum dahil her şey çocuğun davranış biçimini şekillendirir.

Okulda Davranış Sorunu Olan Çocuk Nasıl Anlaşılır?

Okulda davranış bozuklukları ya da sorunları nasıl anlaşılır? Saldırganlık, şiddet ve agresif davranışlar genellikle en kritik ve çözüm bulunması gereken konular arasında yer alır. Öğretmen öğrenci iletişiminde meydana gelen davranış sorunları da sınıf içi iletişim ve otorite açısından büyük bir öneme sahiptir. Bu noktada çocuğun verdiği sinyalleri doğru değerlendirmek gerekir. Çocuk agresif davranıyorsa ya da içine kapanıksa ve kurallara aykırı davranışlar içindeyse bunlar davranış sorunu olarak ifade edilir. Aslında davranış sorunları daha çok iletişimle ilgilidir. Davranış bozuklukları ise daha çok arkadaşlara ve çevreye zarar verme boyutundaki eylemleri içerir.

Öğretmenler İçin Etkili Müdahale Yöntemleri

Her okulda hatta her sınıfta karşılaşılabilen davranış bozuklukları öğretmen ve öğrenciler için zorlayıcı boyutlara ulaşabilir. Çünkü her çocuk, farklı bir aile yapısından ve çevreden gelir. Birçok farklı bakış açısının bir noktaya odaklanması her zaman mümkün olmaz. Ama orta noktada buluşabilmek ve yaşanan davranış problemlerini ortadan kaldırmak için atılabilecek bazı adımlar olabilir.

Hatalı hatta saldırgan davranışlarda bulunan çocuklara hakaret, bağırma ve cezalandırma davranışlarından uzak durulmalıdır. Çocuğun şahsına yönelik herhangi bir davranışta bulunmaktan kaçınmak öncelikle en aklıselim davranış şeklidir. Çocuğu suçlamak, eleştirmek, arkadaşlarının yanında küçük düşürmek hatalı davranışı pekiştirir. Buna karşılık yapılabilecekler arasında şunlar yer alır:

• Pozitif disiplin yani olumlu davranışı överek çocuğun sosyal iletişim becerilerini güçlendirmek
• Çocuk psikolojisini anlamaya çalışmak, problemli davranışın hangi durumlarda ortaya çıktığını anlamaya odaklanmak
• Sakin kalmak, bu davranışı kişisel algılamamak ve çocuğun vermek istediği mesajı görmeye odaklanmak
• Çocuğun davranışını ya da kendisini kötü ya da iyi gibi kavramlarla ikilik içinde ifade etmekten uzak durmak

Çocukların davranışlarını kötü olarak adlandırmadan önce olanı olduğu gibi görmeyi tercih etmek problemi çözmek için atılabilecek ilk adımdır. Sonrasında rehber öğretmen ve aileyle gerekli iletişim kurularak çocuğun okula adaptasyonu konusunda daha sağlıklı adımlar atılması mümkün hale gelir.

Ebeveynler Ne Yapmalı?

Aile iletişimi, çocuğun diğer insanlarla kurduğu ilişkinin de şeklini belirler. Ebeveynler, çocuklarına karşı ne kadar nazik ve anlayışlı yaklaşırsa çocuğun da bu davranışları içselleştirmesi o kadar mümkün hale gelir. Bu noktada çocuğu suçlamadan, yargılamadan davranış motivasyonunu anlamak önemlidir. Hislerini anlamak ve zorlandığı konularda ona rehberlik etmek, çocuğun akıllıca hareket etmesine yardımcı olur.

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?

Okulda davranış bozuklukları nedeniyle kendisine ve çevresine zarar veren çocuklar için uzman desteğine başvurmak gerekir. Öfke, agresif davranış ve şiddet söz konusu olduğunda tehlikenin boyutu her an büyüyebilir. Bu nedenle problemli davranışı ortadan kaldırabilmek için çocuğu anlamak ve ona yardım etmek önemlidir. Çocuk çok içine kapanıksa ve kendini ifade etmekte zorlanıyorsa yine uzman desteğine başvurulması faydalı olur. Yani iletişim kurmakta zorlanan, sınıf düzenine uyum sağlamayan ve çevresine zarar veren çocuklar için uzman desteği alınması gerekir.