Dopamin Nedir?

Dopamin Nedir?

Dopamin mutlulukla doğrudan ilişkisi olan ve beyinde yer alan nörotransmitter olarak tanımlanabilir. Bu maddenin insan vücudundaki çeşitli fonksiyonlar, duygular üzerinde etkisi vardır. Ayrıca motivasyon güdüsünün tetiklenmesi noktasında da etki gösterir. Dopamin, insan vücudunda belli bir seviyede bulunmalıdır. İdeal seviyenin altında ya da üzerinde kalan dopamin seviyesi nedeniyle psikolojik rahatsızlıklar ortaya çıkar. Gerekli durumlarda psikiyatri hekimleri tarafından dopamin seviyesini düzenlemeye yardımcı olan ilaçlar kullanılır. Gerekli durumlarda psikolog desteğine de ihtiyaç duyulur.

Dopamin Nedir?

Dopamin, halk arasında mutluluk hormonu olarak adlandırılır. Ancak bu tanımlama, tıbbi anlamda yeterince açıklayıcı değildir. Dopamin özellikle sonucunda bir ödül umudu olan durumlarda, kişiyi tetikleyici etki yapar. Böyle durumlarda dopamin salgısı miktarı artar. Ödül beklentisi yoksa dopamin seviyesinde düşüş olur. Beyinde dopaminin yer aldığı bölüm prefrontal kortekstir. Prefrontal korteks ve beynin diğer kısımlarının ilişkisinde, dopaminin önemli bir rolü vardır.

Dopamin Ne İşe Yarar?

Dopamin vücut için hayati önemi olan bir nörotransmitterdir. Dopaminin görevleri ise şu şekilde sıralanabilir:

  • Dopamin; motivasyon, zevk alma ve tatmin olma gibi duyguları yaşamanızı sağlar.
  • Hafıza yapısı ve ruh hali üzerinde etkilidir.
  • Öğrenme süreçlerinde ve uyku kalitesini etkiler.
  • Hareket ve odaklanma anlamında dopaminin etkisinden bahsedilebilir.

Sizi mutlu edecek bir olay meydana geldiğinde dopamin seviyesi artar. Dopaminin hissettirdiği iyi duygular, bazen olumsuz davranışlardan sonra da ortaya çıkar. Alkol ve uyuşturucu kullanımı sonrasında dopamin kaynaklı ortaya çıkan duygular, bağımlılığı tetikleyici etki yapar.

Dopamin Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Dopamin eksikliği ve fazlalığı gibi durumlarda ciddi rahatsızlıklar meydana gelebilir. Dopamin seviyesinin düşük olması halinde şu belirtiler görülür:

  • Olaylara karşı daha heyecansız ve daha az motive bir şekilde yaklaşırsınız.
  • Dopaminin azalması, Parkinson hastalığının ortaya çıkmasında etkilidir.
  • Yürüme esnasında sorunlar, kaslarda sertleşme, ağrı gibi belirtiler yaşanır.
  • Sindirim sisteminde yaşanan sıkıntılara bağlı olarak kabızlık yaşanabilir.
  • Akciğerde iltihaplanma, uyku düzeninde bozulma yaşanır.
  • Hareketlerde ve konuşma sırasında fark edilebilir seviyede yavaşlama görülebilir.
  • Dopamin seviyesinin düşmesi neticesinde kişi kendisini yorgun hissedebilir.
  • Ağır bir üzüntü hali ve umutsuzluk yaşanabilir.
  • Libidoda meydana gelen azalma cinsel hayatı olumsuz etkiler.
  • Anksiyete meydana gelebilir.
  • Bazı hastalar halüsinasyon görebilir.

Dopamin fazlalığı olması halinde ise aşırı mutlu bir hal meydana gelebilir. Cinsel ilişki arzusunda artış yaşanır. Uyku sorunları, yüksek dopamin salgısında da görülür. Ayrıca şizofreni, obezite, bağımlılık gibi problemler de yaşanabilir.

Dopaminin Biyolojik Rolü ve İşlevleri

Dopaminin biyolojik anlamda hücre iletişimi sürecinde etkili olduğu söylenebilir. Nörotransmitterler arasında yer alan norepinefrin hormonunun salınımında etkilidir. Bu hormonun salınımında baskılayıcı bir etki göstermesi mümkündür. Norepinefrin de dopamin gibi bir nörotransmiter görevi görür. İkisinin yapısı birbirine ciddi benzerlik gösterir. Birçok işlevin yerine gelmesi sürecinde dopamin ve norepinefrin beraber hareket eder. Norepinefrin, noradrenalin olarak da adlandırılır. Bu hormon; odaklanma, uyanık kalma ve savaş-kaç tepkisinde etkilidir.

Nörotransmiterler, vücuttaki nöronların iletişimini sağlar. Bu kimyasalların hareket etme, hislerin yaşanması, kalp atışı gibi pek çok durum üzerinde etkisi vardır. Dopamin gibi serotonin, glutamat, norepinefrin, epinefrin ve endorfin gibi nörotransmitler de vardır.

Dopamin, beyinde nörotransmiterler olarak görev yapsa da beynin dışında bir hormondur. Hormon olan dopamin, vazodilatör rolünü belli durumlarda üstlenir. Dopamin, böbrekler üzerinde etkilidir. Sodyumun daha çok atılmasını ve idrar çıkışının fazlalaşmasını sağlar. Pankreasta meydana gelen insülin üretim miktarını düşürür. Bağırsak mukozası üzerinde koruyucu etki yapar. Ayrıca lenfositlerin faaliyetlerini azaltır. Lenfositler, beyaz kan hücrelerinde bulunur. Beyaz kan hücrelerinin %20 ila %40’lık bir kısmı lenfositlerden meydana gelir. Dopamin hormonunun düşük miktarı kan basıncını azaltırken yüksek miktarı kan basıncını artırıcı etki yapar.

Dopaminin İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri

Dopamin fazlalığı ya da azlığı söz konusu olduğunda psikolojik rahatsızlıklar ortaya çıkabilir. Odaklanma, problem çözme kabiliyeti gibi konularda sıkıntı yaşanması mümkündür. Aynı zamanda madde bağımlılığı gibi problemler de bu durumdan kaynaklanabilir.

Parkinson

Parkinson hastalığı, dopamin eksikliğinden kaynaklı olarak ortaya çıkar. Bu hastalık, tüm vücut üzerinde etkilidir. Hastalık neticesinde titreme, denge problemleri ortaya çıkar. Ayrıca konuşma bozuklukları, kaslarda sertleşme gibi problemler de yaşanır.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun, dopamin seviyesinin azalmasına bağlı olduğu düşünülür. Bu hastalığa yol açan dopamindeki düşüş, genetik faktörlerle alakalıdır.

Şizofreni

Şizofreni ile dopamin yüksekliği arasında ilişki vardır. Dopamin seviyesindeki artışa bağlı olarak kişi, gerçeklik algısını kaybedebilir. Ayrıca anormal davranışlar, konuşmada bozukluk ve halüsinasyon sorunları da ortaya çıkar.

Alkol ve Madde Bağımlılığı

Dopamin fazlalığının yol açtığı nedenlerden biri alkol ve madde bağımlılığıdır. Rahatlama ve dopamin fazlalığının sağladığı hazza ulaşma arzusu, alkol ve madde bağımlılığını tetikler.

Depresyon

Dopamin seviyesinin azalmasına bağlı olarak depresyon rahatsızlığı meydana gelebilir. Hastada motivasyon kaybı, aşırı durgunluk hali ve dikkat problemleri meydana gelir. Depresyon, psikolojik tedavi gerektiren bir hastalıktır.

Fibromiyalji

Dopaminde meydana gelen düşme ile fibromiyalji arasında ilişki vardır. Fibromiyalji hastalarında gıda hassasiyeti, ağrıya ve sıcaklığa karşı duyarlılık gibi problemler yaşanır. Kas spazmları ve depresyon da fibromiyalji belirtileri arasındadır.

Huzursuz Bacak Sendromu

Huzursuz bacak sendromu hastaları, uyku halinde istenmeyen hareketler yapar. Bu hareketler nedeniyle uykusuzluk sorunu ortaya çıkar. Dopamin seviyesinin düzensiz olması, bu rahatsızlığa yol açabilir.

Dopamin Seviyesini Artırmanın Yolları

Dopamin seviyesi düşük olan hastalar, bazı yollara başvurarak bu seviyeyi yukarıya çekebilir. Düzenli olarak egzersiz yapmak, dopamin seviyesini artırmanın yollarından biridir. Ayrıca protein yönünden zengin beslenmek de dopamin üzerinde etkilidir. Et ürünleri, balık, badem, süt gibi besinleri sık sık tüketerek yeterli seviyede protein alabilirsiniz. Böylece dopamin seviyeniz artar. Uyku düzenine dikkat etmek, güneş ışığından faydalanmak da bu anlamda faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Dopamin nedir ne işe yarar?

Dopamin beyinde bulunan bir nörotransmitter olarak tanımlanabilir. Dopamin; motive etme, harekete geçirme, mutluluk gibi pek çok duygunun ortaya çıkmasında etkilidir.

Dopamin hormonu ile hangi duygu yok olur?

Dopamin hormonunun eksikliği neticesinde motivasyon kaybı ortaya çıkar. Ayrıca mutsuzluk, hayattan zevk almama gibi sorunlar da yaşanır.

Dopamin hormonu ne zaman artar?

Egzersiz, düzenli uyku, protein yönünden zengin beslenme dopamin hormonunu artırır.

Dopamin hormonu nerede bulunur?

Dopamin beyinde nörotransmitter olarak bulunur. Ancak hormon olan dopamin böbreklerin üzerindeki adrenal bez aracılığıyla üretilir.

Dopamin arttığında ne olur?

Dopamindeki artışa bağlı olarak şizofreni, bağımlılık gibi problemler yaşanabilir.

Dopamin ilacı var mı?

Dopamin seviyesini düzenlemede etkili olan ilaçlar vardır. Bu ilaçlar psikiyatristler tarafından reçete edilir.

Kaynak:

 1. Benjamin Cheyette, M.D., and Sarah Cheyette M.D., Norepinephrine: Dopamine’s Less Glamorous Wonder Twin, https://www.psychologytoday.com/us/blog/1-2-3-adhd/201907/norepinephrine-dopamine-s-less-glamorous-wonder-twin#:~:text=Norepinephrine%20is%20chemically%20extremely%20similar,close%20chemical%20siblings%2C%20fraternal%20twins.

2. 2020, By Adrienne Dellwo, What Is Dopamine? Neurotransmitter Linked to Attention and Movement

3. Herbert A. Reitsamer, Claudia Zawinka, Manuela Branka; Dopaminergic Vasodilation in the Choroidal Circulation by D1/D5 Receptor Activation. Invest. Ophthalmol. Vis. Sci. 2004;45(3):900-905. https://doi.org/10.1167/iovs.03-0997.

Güncel Psikoloji Yayınlarımız

Yardıma ihtiyacınız var mı? Size ulaşalım.