Çoklu Kişilik Bozukluğu
Çoklu kişilik bozukluğu, bir kişinin birden çok kimlikler barındırdığı psikolojik rahatsızlık türüdür. Bu rahatsızlığın gelişiminde çocukluk döneminde yaşanan bir travma ya da üstesinden gelinmesi zor bir durum etkilidir. Dissosiyatif kişilik bozukluğu (DID) olarak bilinen bu rahatsızlık, kişinin tutarsız davranışlar sergilemesine neden olur. Kişilik bölünmeleri meydana çıktığı için bir işte uzun süre çalışamama, ilişki yürütmekte zorlanma, sosyal ilişkilerde zorluklar meydana gelir.
Çoklu Kişilik Bozukluğu Nedir?
DID nedir? Psikoloji ekolünde çoklu kişilik bozukluğu olarak ifade edilen bu durum, kişinin baş edemediği durumlar sonucunda meydana gelir. Çocukluk travması nedeniyle oluşur. Kişinin farklı zamanlarda farklı kişilik tiplerine büründüğü psikolojik rahatsızlık türüne çoklu kişilik bozukluğu adı verilir. Çoklu kişilik bozukluğu yaşanan durumda kişi amnezi yani hafıza kaybı da yaşayabilir. Bilinç bölünmesi olarak da ifade edilen bu durum, kişinin kendi kimliğiyle üstesinden gelemediği bir durumu aşmasına yardımcı olur. Bunun için kendine bir ya da daha çok alt kimlik yaratır. Belli durumlarda zorluğun seviyesine ve yaşanan duruma göre farklı alt kimlikler açığa çıkar.
Kısaca çoklu kişilik bozukluğu nedir? Kişinin baş edemediği durumlara karşı kendisine bambaşka bir senaryo yazması ve kendi filminin kahramanı olmasıdır. Kendi başına çözemeyeceğini düşündüğü problemlere karşı bilinç bölünmesi yaşar. Bu durumda korktuğu durumla yüzleşebilecek yeni bir karakter yaratır. Dissosiyasyon diğer adıyla çözülme veya kopma, zihnin bilinç, hafıza, kimlik (identity) ve çevre algısını koparması bu yolla travmatik durumlarla başa çıkmaya çalışmasıdır.
Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu Belirtileri
Dissosiyatif kimlik bozukluğu belirtileri nedir?
Randevunuzu Birlikte Oluşturalım
Size uygun uzmanı birlikte seçelim.
- Çoklu kişilik belirtileri arasında en başta kimlik bölünmesi yer alır. Kişi kendi kimliği dışında en az bir kimlik daha yaratır.
- Amnezi adı verilen ciddi hafıza boşlukları yaşar. Kimlik bozukluğu yaşayan kişi, geçmişte ya da gün içinde yaptıklarını hatırlamakta zorluk çeker. Buna ilaveten diğer kişilik yapılarına büründüğünde yaptıklarını da hatırlayamaz.
- Keskin davranış değişiklikleri yaşar. Hem tavırları hem de düşünce yapısı bir anda değişir.
- Kendi kafasının içinde kendine emir veren biri varmışçasına iç sesler ve karmaşık düşünceler ortaya çıkar.
- Depersonalizasyon yaşaması durumunda, kendi bedeninden, duygularından ve düşüncelerinden yabancılaşma hali meydana gelir. Derealizasyon durumunda ise çevresindeki her şeyi gerçek dışı, sisli, masalsı, rüya gibi görmeye başlar.
- Kendine zarar verme eğilimi gösterebilir. Anksiyete, depresyon gibi psikolojik rahatsızlıklar ortaya çıkabilir.
Çoklu Kişilik Bozukluğu Neden Olur?
Kişilik bölünmesi neden olur? Bu durum, çocukluk döneminde yaşanan ve kişiye şok etkisi yaratabilecek durumlar neticesinde meydana gelir. Genellikle 9 yaş öncesi meydana gelen ağır bir travmadan kaynaklanır. Tekrarlayan fiziksel, duygusal ve cinsel istismar hikâyelerinde kişi, bu durumla başa çıkamadığı için kendine başka kimlikler yaratır.
Çoklu Kişilik Bozukluğu Nasıl Anlaşılır?
Dissosiyatif bozukluklar nelerdir ve nasıl anlaşılır? Kişi, yukarıdaki belirtileri gösteriyorsa dissosiyatif kimlik bozukluğu yaşıyordur. Kişinin çoklu kişilik bozukluğu yaşayıp yaşamadığını bir uzman anlayabilir. Bunun için psikiyatrist tarafından ayrıntılı klinik görüşme yapılması gerekir. Travma geçmişinin gözden geçirilmesi de kişinin yaşadığı durumu anlamaya yardımcıdır. Öncelikle epilepsi, madde kullanımı ve bipolar bozukluk gibi diğer ihtimallerin elenmesi de önemlidir. Bu nedenle olası her ihtimal için gerekli testler yapıldıktan sonra, bu hastalıklarla ilişki kurulamadığı durumlarda DID testi yapılır. Dissosiyatif bozukluklar için oluşturulmuş özel yapılandırılmış görüşmeler, kişinin durumunu daha detaylı incelemeyi ve kesin tanıyı koymayı kolaylaştırır.
Şizofreni ile Aynı mı? (En Çok Karıştırılan Konu)
Şizofreni ve çoklu kişilik bozukluğu birbirinden farklıdır. Şizofrenlerde çoklu kişilik bozukluğu görülmez. Şizofreni, psikoz denilen kişinin gerçeklikle algısının kopması durumudur. Bir çeşit biyolojik beyin hastalığı olarak tanımlanır. Dissosiyatif kişilik bozukluğunda çocukluktan gelen bir travmanın ağır yükleri vardır. Bu durum nedeniyle kişi, kendine birden fazla kimlik yaratır. Tek bedende birden çok kimlik bulunmasına çoklu kişilik bozukluğu adı verilir.
Çoklu Kişilik Bozukluğu Tedavi Yöntemleri
Çoklu kişilik tedavisi için genellikle psikoterapi tercih edilir. Kişinin başa çıkmakta zorlandığı konu hakkında konuşarak travmaların etkisini hafifletmeyi amaçlayan bir tedavi yöntemi uygulanır. Kişinin konuşmayı reddettiği ve hatırlamak istemediği olayların üzerine giderek korkularından arınması hedeflenir.
EMDR, travma yaratan davranışların etkisinin göz hareketleri aracılığıyla etkisini azaltmayı ve işlevsizleştirmeyi amaçlayan tedavi şeklidir. Bilişsel davranışçı terapi ise kişinin düşünce kalıplarını ve travmaya yüklediği anlamı değiştirmesini hedefler. Terapi sürecine destek olmak ve kişinin günlük hayatını daha kolay idame ettirmesini sağlamak için ilaç tedavisi de uygulanabilir.
Psikiyatri desteği, kişinin yaşadığı travmayı atlatması ve yarattığı yalancı kimliklerden sıyrılması için büyük önem taşır. Tedavi süreci ise kişinin özverisine ve gelişimine bağlı olarak değişir. Yıllar sürebilecek bir tedavi planlaması yapılabilir.
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?
Kişi, ani duygu, davranış ve düşünce değişiklikleri yaşıyorsa uzman desteği alınması faydalı olur. Bu durum yakın zamanda yaşanan ölüm, ayrılık, iflas gibi kişiyi zorlayıcı bir durum sonucunda ortaya çıktıysa yaşanan değişim kısa sürebilir. Uzun süren ve geçmeyen, kişinin birden çok kişilik yapısına büründüğü, gün içinde ya da belli zaman dilimlerine dair hafıza kayıpları yaşadığı durumlarda uzman desteğine başvurulması gerekir. Diğer hastalıklarda olduğu gibi çoklu kişilik bozukluğu da ne kadar erken fark edilirse iyileşme süreci o kadar hızlı olur.
