Uyku Bozuklukları

Uyku Bozukluğu

Uyku bozuklukları, sağlıklı gece uykusunu engelleyerek dinlenme eyleminin gerçekleşmesini baltalayan çeşitli rahatsızlıkları ve durumları ifade eder. Uyku, zihnin, beynin ve vücudun kendini yenilemesi için dış etkenleri devre dışı bırakarak göz kapaklarının kapanmasıyla gerçekleşen biyolojik bir süreçtir. Uyumayı engelleyen nedenler arasında psikolojik ve fizyolojik süreçler yer alır. Klasik uykusuzluk problemi dışında birçok farklı uyku problemi türü de bulunur. Bunların birbirinden farklı nedenleri ve belirtileri vardır.

Uyku Bozukluğu Türleri Nelerdir?

İnsomnia (Uykusuzluk): Kişinin uykuya dalmakta zorluk yaşamasıdır. Uykusuzluk genellikle çoğu kişi tarafından görmezden gelinen ve doktora başvurulmayan bir problemdir. Altta yatan ciddi bir psikolojik probleme işaret edebilir.

Hipersomnia (Aşırı Uyuma): Aşırı uyuma ya da gündüz uyuklama problemidir. Bu uyku problemi genellikle psikolojik sorunlara eşlik eder. Nadiren tek başına bulunur ve birincil hipersomnia adını alır. Her zaman patolojik olmak zorunda değildir. Bazı durumlarda kişilik özelliklerinin veya bireyin ailesinden gelen yatkınlığın hipersomniaya yol açtığı düşünülebilir. Akciğer, karaciğer hastalıklarında, beyin lezyonlarında, kalp yetmezliklerinde de hipersomnia bulgusu görülebilir. Bu nedenle aşırı uyuma durumu söz konusu olduğunda kişinin doktora başvurması önemlidir.

Uyurgezerlik: Uyku bozuklukları arasında en tehlikeli olanlardan bir tanesidir. Uykuya daldıktan hemen sonra ortaya çıkan ve uykunun 1/3’lük döneminde görülen rahatsızlıktır. Kişi uykudadır ama gözleri açıktır. Genellikle 10 yaşına kadar çocuklarda görülse de nadiren yetişkinlerde de görülür. Uyurgezer kişi, kendisiyle konuşulduğunda cevap vermez ama mantıksız konuşmalar yapabilir. Uyurgezerliğin birçok nedeni olabilir. Genellikle kendiliğinden geçtiği için tedavi gerektirmez. Kişi kendine zarar veren eylemler gerçekleştiriyorsa bu durumda psikoterapi etkili olabilir.

Diş Gıcırdatma: Uykudayken çenenin istemsizce sıkılması neticesinde gerçekleşir. Bu diş sıkma ve gıcırdatma eylemi, genellikle psikolojik bir tetikleyici neticesinde ortaya çıkar. Kişi aşırı stresliyse fark etmeden dişlerini gıcırdatabilir. Diş hekimlerine başvurarak gece plağı yaptırmak, dişlerin birbirine sürterek zarar görmesini engellemeyi sağlar.

Rüya Sıkıntı Bozukluğu: Herkes bazen kâbus görür. Ancak kişi her gece ya da çok sıklıkla üst üste uykudan uyanmasına yol açacak kadar korkunç rüyalar görüyorsa bu durum kronik bir hal almış demektir. Rüya sıkıntı bozukluğu REM uykusu sırasında meydana gelir. Kişi uyandığında bunun bir rüya olduğunu anlar. Tekrarlayan kâbuslar için psikiyatrik yardım almak fayda sağlayabilir.

Uyku Felci: Karabasan olarak da ifade edilen uyku felci, uyandıktan hemen sonra ya da uykuya dalmadan hemen önce bedenin kasılması ve hareket edememesidir. Kişinin bilinci tamamen açıktır ama hareket edemez. Bu duruma halüsinasyonlar da eşlik eder. Kişi oda içinde bazı şeyler gördüğünü zannedebilir ya da yaşadıklarını rüya olarak adlandırır.

Uyku Apnesi: Uyku sırasında solunumun 10 saniyeden uzun süreyle durmasıdır. Bu durum, üst solunum yolunun tıkanması sonucunda meydana gelir. Beyin sinyallerinde sorun olması nedeniyle oksijen seviyesinde düşüş başlar. Buna karşılık horlama, sabah baş ağrısıyla uyanma, gün içinde yorgun hissetme gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Uyku bozuklukları; demir eksikliği, B6, B12, folik asit gibi vitaminlerin eksikliğinden kaynaklanabilir. Yaşanan problemi ortadan kaldırmak adına detaylı bir doktor muayenesinden geçmek yararlı olabilir. Uyku hijyenine dikkat etmek, geceleri daha rahat bir şekilde uyumanıza yardım edebilir.

Uyku Bozukluğunun Yaygın Belirtileri Nelerdir?

Uyku bozukluğunun yaygın belirtileri arasında şunlar yer alır:

• Gece geç saate kadar uyuyamama
• Sabah geç saatte uyanma
• Gün içinde uyuma isteği
• Sabah baş ağrısıyla uyanma
• Horlama
• Nefes almada zorluk
• Gün içinde enerji düşüklüğü
• Unutkanlık
• Sinirlilik
• Odaklanamama
• Bacaklarda huzursuzluk
• Diş gıcırdatma
• Uyurgezerlik
• Kâbus görme
• Geceleri sık sık uyanmak

Uyku Bozukluğunun Temel Nedenleri Nelerdir?

Uyku bozukluğunun psikolojik nedenleri arasında anksiyete, stres, depresyon, kaygı ve üzüntü gibi durumlar yer alır. Uyku bozukluklarının diğer nedenleri şunlardır:

• Düzensiz iş yaşamı
• Alkol ve bağımlılıklar
• Gece hayatı
• Kronik ağrılar
• Tiroit problemleri
• Yatak odasında teknolojik cihaz kullanımı
• Fazla mavi ışık maruziyeti
• Kafein ve nikotin kullanımı
• Menopoz ve gebelik gibi nedenlerle meydana gelen hormonal değişimler

Uyku Bozukluğu Hangi Hastalıkların Belirtisi Olabilir?

Uyku bozuklukları birçok farklı nedenden kaynaklandığı gibi birçok farklı hastalığa da işaret edebilir. Psikolojik rahatsızlıklar başta olmak üzere nörolojik hastalıkların da habercisi olabilir.

• Anksiyete, depresyon, panik atak, kaygı bozukluğu, OKB gibi hastalıkları işaret edebilir.
• İşaret ettiği nörolojik rahatsızlıklar arasında Parkinson, Alzheimer, Demans gibi hastalıklar yer alır.
• Uyku apnesi, KOAH, astım, kalp yetmezliği ve yüksek tansiyon gibi önemli rahatsızlıklara işaret edebilir.
• Diyabet, tiroidin aşırı çalışması ve obezite nedeniyle uyku bozuklukları meydana gelebilir.
• Kronik ağrılar, fibromiyalji, artrit ve reflü gibi hastalıkların da belirtisi olabilir.

Tedavi Edilmeyen Uyku Bozukluğu Nelere Yol Açar?

Uyku bozukluğu ya da uyuyamama deyip hafife alınan durumlar, ciddi sağlık problemlerine neden olabilir. Uyku bozukluklarının nedeni anlaşılıp gerektiğinde tedavi edilmezse kalp rahatsızlıklarına neden olabilir. İnme ve felç gibi ciddi riskli hastalıklara yol açabilir. Obezite ve Tip 2 diyabet gibi rahatsızlıkları tetikleyebilir. Bedenin ve zihnin uyku sırasında dinlenmesi sağlanır. Uyumayan ve dinlenmeyen bir beden yorgun şekilde çalışmaya devam ettiğinde organlar bu durumdan kötü etkilenmeye başlar. Hem fiziksel hem de psikolojik sağlık açısından uyku bu nedenle son derece önemlidir.

Uyku Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?

Uyku bozuklukları, nörolog ya da göğüs hastalıkları uzmanı tarafından yapılan polisomnografi yani uyku testi aracılığıyla teşhis edilir. Bu sırada kişinin beyin dalgaları, nefesi, kalp atışı ve kas hareketleri incelenir. Uyku kalitesi ölçülür ve uyku bozukluğunun türü belirlenir.

Uyku Bozukluğu Testi Nedir? Nasıl Yapılır?

Uyku bozukluğu testi hastanelerin uyku laboratuvarlarında yapılır. Geceyi gözlem odasında uyuyarak geçirirsiniz. Uykuya dalma süreniz ve uyku sırasındaki hareketleriniz uzmanlar tarafından gözlemlenir. Bazı durumlarda evde test de yapılabilir. Taşınabilir cihazlarla yapılan uyku testi öncesinde kişinin jöle, sprey kullanmaması ve kafein tüketmemesi istenir. Uyku testinin nerede ve nasıl yapılacağı uzman görüşüyle belirlenir.

Uyku Bozukluğunda Klinik Olarak Kanıtlanmış Tedavi Yöntemleri

Gece uyanma nedenlerini ortadan kaldırıp uyku bozukluklarına çözüm arıyorsanız aşağıdaki yöntemler size yardım edebilir:

• Bilişsel davranışçı terapi
• Uyku hijyenine özen göstermek
• CPAP/BiPAP (uyku apnesi cihazları) kullanımı
• Melatonin takviyeleri
• Doktor kontrolünde kullanılan ilaçlar

Uyku problemlerini gidermek için mutlaka bir uzmanla görüşmelisiniz. Öncelikle psikiyatrist görüşü alabilirsiniz. Horlama, uyurgezerlik, gece nefesinizin kesilmesi gibi durumlarda ise nöroloji ve göğüs hastalıkları gibi birimlere de başvurarak detaylı bir muayeneden geçebilirsiniz.

Uyku Bozukluğunda İlaç mı, Terapi mi?

Uyku bozukluğunun türüne göre ilaç ya da terapi almanız faydalı olabilir. Bunun için öncelikle uzman görüşü almanız önemlidir. Sorun psikolojik temelliyse terapi tek başına çözüm sağlayabilir. Psikolojik temelli uyku bozuklukları için hem ilaç kullanımı hem de terapi desteği almanız gerekebilir. Psikolojik temelli olmayan diğer hastalıklardan kaynaklanan uyku bozuklukları için de doktor kontrolünde ilaç kullanımı önerilebilir.

Uyku Bozukluğunda Hangi Doktora Gidilmeli?

Uyku bozukluğundan şikayetçiyseniz nöroloji ve göğüs hastalıkları uzmanlarına başvurabilirsiniz. Bu iki alanda herhangi bir problem yoksa sorun psikolojik temelli olabilir. Bu durumda psikiyatri bölümüne başvuru yapabilirsiniz.

Uyku Kalitesini Artırmak İçin Etkili Öneriler

Biyolojik saatin düzenli olarak işlemesi için uyku kalitesi son derece önemlidir. Biyolojik saat yani sirkadiyen ritim, özellikle uykuda bedensel fonksiyonların düzenlenmesine yardım eder. 24 saatlik döngüde uyku ve uyanıklık dönemlerinde salgılanacak hormonları kontrol eder. Biyolojik saat ışığa duyarlı olduğu için herhangi bir analog ya da dijital saatten bağımsız olarak çalışır.

Gece karanlıkta artan melatonin hormonu, zifiri karanlıkta salgılanarak kişinin dinlenmesine katkı sağlar. Hava karardığında artan bu hormon, gün ışığıyla birlikte azalır. Uyku kalitesini artırmak için yapılması gerekenlerin başında şunlar yer alır:

• Uyku saatine önem vermek (özellikle 22.00-01.00 saatleri arasında uykuda olmak)
• Uyku hijyenine önem vermek (çarşafları sıklıkla değiştirmek, uykuya geçişi rahatlatan uçucu yağlar kullanmak vb.)
• Gece mavi ışık kullanımını azaltmak (teknolojik cihaz kullanımını akşam uykudan birkaç saat önce bırakmak)
• Hep aynı saatlerde uyumaya dikkat etmek
• Uyumadan en az 3 saat öncesinde ağır bir şey yememek
• Düzenli egzersiz yapmak
• Ortopedik bir yatakta uyumak
• Karanlıkta uyumak

Uyku Bozukluğu ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

İnsomnia Nedir?

Uykusuzluk yani uyuyamama ya da uykuya dalmakta zorluk yaşama halidir.

Çok Uyumak Neden Olur?

Gece geç yatmaktan kaynaklanabileceği gibi şeker hastalığı, obezite, kalp rahatsızlığı gibi farklı hastalıklar nedeniyle de olabilir.

Uyku Düzeni Nasıl Normale Döner?

Uyku düzeninin ilk ne zaman ve nasıl bozulduğunu tespit ederek işe başlayabilirsiniz. Sonrasında buna neden olan şeyin psikolojik mi yoksa başka bir hastalık temelli mi olduğunu anlamak gerekir. Psikolojikse gerekli desteği alarak, hastalık kökenli ise o hastalığın tedavisiyle uyku düzeninizi normale döndürebilirsiniz. Uyku hijyenine dikkat ederek ve genel sağlık durumunuza önem vererek de uyku düzeninizi destekleyebilirsiniz.

Uyku Problemi Nasıl Çözülür?

Öncelikle uyku testi yaptırarak hangi uyku problemine sahip olduğunuzu anlamalısınız. Uyku problemi tespit edildikten sonra gerekli tedavi protokolüne uygun hareket ederek normal düzeninize dönebilirsiniz.