Şizofreni Spektrumu Nedir?

Şizofreni Spektrumu Nedir ve Hangi Durumları Kapsar?

Şizofreni spektrumu bu grupta yer alan hastalıkları tanımlamak için kullanılır. Şizofreni spektrumu nedir? Şizofreni ile benzer semptomlar taşıyan, sanrıları, halüsinasyonları, dağınık düşünceleri ve davranışları gösteren şiddeti ve süresi değişkenliğe sahip psikotik bozukluk grubudur.

Psikoz nedir?

Kişinin gerçeklikle ilişkisinin kopması neticesinde ortaya çıkan halüsinasyonların ve sanrıların ortaya çıktığı durumdur. Kişi kendi iç dünyasıyla dış dünyayı ayırt etmekte zorluklar yaşamaya başlar.

Erken psikoz belirtileri şunlardır:

Sosyal geri çekilme, şüphecilik, uyku bozuklukları, garip inançlar, işlevsellikte düşüş gibi çeşitli durumları kapsar. Erken psikoz döneminde kişi bazı sesler duyabilir, kafa karışıklığı yaşayabilir ve enerjisinde yoğun bir düşüş meydana gelebilir.

Sizofreni spektrumu hangi durumları kapsar?

Şizofreni, şizoaffektif bozukluk, şizofreniform bozukluk, delüzyonel (sanırılı) bozukluk, şizotipal kişilik bozukluğu şizofreni spektrumunda yer alır. Şizofreni türleri de aslında bu spektrum içinde yer alan farklı belirtilere sahip olan hastalıklardır. Paranoid şizofreni, deorganize şizofreni, katatonik şizofreni, ayrışmamış şizofreni, rezidüel şizofreni olmak üzere farklı şizofreni türleri bulunur.

Şizofreni Spektrumunda Yer Alan Hastalıklar:

• Şizofreni: Sanrılar, halüsinasyonlar, organize olmamış konuşmalarla ve davranışlarla seyreden kronik bozukluktur.
• Şizoaffektif Bozukluk: Hem şizofreni hem de duygu durum bozukluğunun eşlik ettiği hastalık türüdür.
• Şizofreniform Bozukluk: Şizofreniye çok benzer olmasının yanında belirtilerinin 1-6 ay arasında sürdüğü hastalıktır.
• Delüzyonel Bozukluk: Gerçekçi olmayan sanrıların öne çıktığı, diğer şizofreni belirtilerinin daha az görüldüğü rahatsızlıktır.
• Şizotipal Bozukluk: Sosyal ilişkilerde zorlukların, hafif bilişsel ve algısal bozuklukların yaşandığı hastalıktır.

Şizofreni alt tipleri ise şunlardır:

• Paranoid Şizofreni: Sanrıların ön plana çıktığı, olmayan seslerin duyulduğu şizofreni türüdür.
• Deorganize Şizofreni: Davranışlarda ve konuşmalarda düzensizliklerin yer aldığı, kişinin duygusal olarak bir körelme yaşadığı hastalık türüdür.
• Katatonik Şizofreni: Fiziksel hareketlerde aşırı azalma ya da artış söz konusu olan rahatsızlıktır.
• Rezidüel Şizofreni: Aktif psikotik belirtilerin azaldığı, ama kişinin sosyal ortamlardan da kaçındığı bir hastalık türüdür.
• Farklılaşmamış Şizofreni: Belirtilerin herhangi bir alt türe tam uymadığı hastalıktır.

Şizofreni Spektrum Bozukluğu Belirtileri

Şizofreni spektrum bozukluğu belirtileri halüsinasyonlar, sanrılar, düşüncelerde ve davranışlarda dağınıklıklar olmak üzere çeşitli şekillerde seyreder. Genel olarak pozitif ve negatif belirtiler şeklinde sınıflandırılmıştır. Bunların yanında bilişsel belirtiler kategorisi altında yer alan belirtileri de mevcuttur.

Şizofreni Spektrumunda Erken Tanı Neden Bu Kadar Önemli?

Şizofreni spektrumunda erken tanı, hastalığın anlaşılıp tedavi edilmesi için son derece önemlidir. Uzun yıllar şizofreni ile ve benzer hastalıklarla mücadele eden kişilerde iyileşme süreci çok daha uzun olur. İlerleyen süreçte sanrılar ve halüsinasyonlar tehlikeli bir boyuta ulaşabilir. Kişi, kendine ya da başka birine zarar verebilecek bir duruma gelebilir. Çünkü şizofreni spektrumunda yer alan kişilerin gerçeklik algıları bozuktur. Kendine yardım etmek isteyen birini düşman zannedebilir. Masum bir kişiyi, azılı bir katil ya da ortadan kaldırması gereken bir hedef zannedebilir. Kendisini, olmadığı bir kişi zannedip mantıksız ve tutarsız davranışlar sergileyebilir.

Şizofreni ile Şizoaffektif Bozukluk Arasındaki Fark Ne?

Şizofreni ile şizoaffektif bozukluk arasındaki fark duygu durum değişimleridir. Şizofreni belirtileri arasında sanrılar ve halüsinasyonlar yer alır. Şizoaffektif bozuklukta ise bipolar bozuklukta olduğu gibi manik ve depresif ataklar da ortaya çıkar. Şizofrenide duygu durum bozuklukları yoktur ama şizoaffektif bozukluk, şizofreniye göre daha hafif şiddette seyreder.

Şizofreni Spektrum Bozukluğu Olan Biri ile Nasıl İletişim Kurulur?

Şizofreni spektrumunda yer alan kişilerin bazen gerçeklikten koptuğu dönemler olabilir. Bu durumlarda onların sanrılarını onaylamamaya özen göstermelisiniz. Diğer taraftan düşüncelerini de onaylamayın. Onlara söyledikleri şeyler her ne kadar mantıklı gelse de sakin ve net bir tavır içinde olmaya özen gösterin. Bunların dışında şizofreni spektrumunda yer alan kişilere karşı şu hususlarda dikkatli olmalısınız:

• Desteğinizi hissettirin ve yanında olduğunuzu söyleyin. Duygusal anlamda destek verirken hislerini anladığınızı ifade edebilirsiniz. Korkularını ve kaygılarını anladığınızı ifade ederken kendi dünyalarındaki gerçeği desteklemediğinizden emin olun.
• Konuşurken sözlerini kesmeyin, sabırlı bir şekilde dinleyin.
• Savundukları şeylerle ilgili tartışmaya girmeyin.
• Hastalığın alevlendiği dönemlerde hastaneye yatış gerekebilir. Bu durumda hastayı yalnız bırakmamalı, yatış sürecini takip etmelisiniz.
• Kişinin kendini rahat hissedebileceği düşük stresli, sakin ve öngörülebilir bir alan yaratabilirsiniz.
• Sosyal ortamlarla bağlarını tamamen koparmamaları için onları teşvik edin. Bunu yaparken zorlayıcı değil, nazik bir dil kullanmaya özen gösterin.
• Her an onu kontrol ediyormuş gibi yaklaşmayın, bu kendilerini kötü ya da güvensiz hissetmelerine neden olur.

Şizofreni Spektrumunda Pozitif ve Negatif Belirtiler Nelerdir?

Pozitif Belirtiler:

• Kişi sanrılar görür. Ne kadar mantıklı kanıtlar sunulursa sunulsun kişinin inancı değişmez. Takip edildiğini, kendisinin üstün insan olduğunu, kontrol edildiğini, kendi düşüncelerinin yayınlandığını düşünebilir.
• Halüsinasyon görebilir. Gerçekte var olmayan sesler duyabilir, görüntüler görebilir, kokular alıp olmayan cisimlere dokunabilir.
• Düşünceleri ve duyguları düzensizdir. Bir konudan başka bir konuya atlayabilir.
• Düzensiz ve anormal hareketler sergileyebilir. Amaçsız davranışların yanında tuhaf giyinebilir, ajitasyonda ve katatonik hareketlerde bulunabilir.

Negatif Belirtiler:

• Yüz ifadesinde donukluk meydana gelir. Duygu durum bozuklukları ortaya çıkar.
• Avolisyon yani isteksizlik denilen motivasyon eksikliği öz bakım dahil günlük işleri yapmada zorluk çekme gibi durumlar yaşanır.
• Kişi günlük hayatta iletişimi azaltır, daha az konuşmaya başlar. Alogia yani konuşma fakirliği adı verilen bir durum meydana gelir.
• Hayattan zevk alamaz.
• Sosyal ilişkilerden uzaklaşır, yalnız kalma isteği baskın hale gelir.

Pozitif negatif belirtiler dışında şizofreni ve bu spektrumda yer alan hastalıklar için bir de bilişsel belirtiler vardır:

• Kişi dikkatini bir yere vermekte zorlanmaya başlar.
• Hafızayla ilgili problemler ortaya çıkar.
• Birden çok iş yapması gereken durumlarda planlamayla ilgili zorluklar yaşar. Karar verme konusunda da sıkıntılar meydana gelir.

Şizofreni Spektrum Bozukluğu Tedavi Yöntemleri

Şizofreni tedavisi ve spektrum bozukluğunda yer alan diğer hastalıklar için tedavi yöntemleri arasında ilaçlar ön plana çıkar. Antipsikotik ilaçlar yardımıyla bireyin, beyindeki dopamin dengesinin düzenlenmesi sağlanır. Doktor kontrolünde alınan düzenli ilaçlarla hastalık kontrol altında tutulabilir. Alevlenme dönemlerinde hastaneye yatış sağlanarak bu süreç kontrollü bir şekilde atlatılabilir.

Şizofreni Spektrum Bozukluklarında Aile Desteğinin Rolü

Şizofrenide ilaç tedavisi ve doktor kontrolünün yanında bir de aile desteği son derece önemlidir. Kişinin gerçek dışı düşüncelerine ve mantıksız hareketlerine karşılık, şizofrenide aile rehberliği de son derece önemlidir. Bu konuda gerekirse uzmanlardan ailecek de destek almayı düşünebilirsiniz. Doktor kontrollerine, birlikte giderek kişinin durumu hakkında daha net bilgi alabilirsiniz. Bu süreci birlikte takip etmeniz, hastanın ilaç kullanımı ve diğer ihtiyaçları hakkında da bilgi sahibi olmanıza yardımcı olur. Ona nasıl davranmanız gerektiği konusunda psikiyatristle iletişimde kalarak süreci daha akılcı şekilde yönetebilirsiniz.