İntihar Nedenleri

İntihar Nedir?

İntihar, nedenleri değişiklik göstermekle birlikte, psikolojik hastalıklarla ve zorluklarla tetiklenen kişinin hayatına son vermesi olayıdır. Kişinin kendi canına kıyması, çeşitli yöntemlerle ölümüne sebebiyet vermesi şeklinde gerçekleşir. İntiharın birçok nedeni olabilir. Kişi, psikolojik olarak çökmüş ve artık bir çıkmaza girmiş gibi hissedebilir. İntiharın tek nedeni, kişinin kendi canına bilerek kıyması değildir. Bazı durumlarda madde bağımlılığı ve hastalığa bağlı olarak gelişen ataklar da intihara sebep olabilir. Yaşanan algı bozukluğu dolayısıyla kişi, kendi canına kast edeceğinin farkında olmayabilir. 

İntiharın En Yaygın Nedenleri

Depresyon intiharın en yaygın nedenleri arasında önemli bir yere sahiptir. Ekonomik ve çevresel faktörler depresyonu tetikleyebilir. Uzun yıllar boyunca yaşanan mutsuzluklar, üst üste gelen olumsuzluklar depresyona, anksiyete bozukluğuna yol açabilir. Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)  ve bipolar bozukluk gibi hastalıklara da neden olabilir. 

Depresyon ve Diğer Psikolojik Hastalıklar

Üst üste yaşanan duygusal zorluklar, kişinin yoğun bir depresyon yaşamasına yol açabilir. Bu da beraberinde hayata dair umutsuzluğu getirir. Yoğun üzüntü hali geçmezse bazen depresyonla mücadele eden kişi için yolun sonu gelmiş gibi görünebilir. 

Kendisi için açılabilecek hiçbir kapı olmadığını düşünmeye başlayabilir. Depresyon ve intihar ilişkisi, kendini öldürme vakalarında azımsanmayacak kadar çoktur. Geçtiğimiz günlerde kendini oturduğu evin camından atarak öldüren bir sosyal medya fenomeni can çekiştiğini, ama kimsenin bunu fark etmediğini belirten bir not bırakmıştı. Dışarıdan hiçbir belirti vermiyormuş gibi görünen insanlar da aslında çevresinden yaşadığı zorluklar atlatmak için yardım beklentisinde olabilirler. 

Diğer taraftan psikolojik rahatsızlıklar ve intihar arasında da dikkate değer bir ilişki vardır. Psikolojik rahatsızlığı bulunan kişilerin yalnız kalmamasına dikkat etmek gerekir. Onları sosyalleşmek konusunda desteklemeli ve tedavilerinin düzenli devam etmesini sağlamalısınız. 

Sosyal İzolasyon ve Yalnızlık

Yalnızlık ve izolasyon, ruh halinin bozulmasına yol açabilir. Kişi sosyal yaşamdan uzun bir süre koptuğunda, duygu durumu kötüleşmeye başlar. Enerjisi düşer. Olumsuz düşünceler artmaya başlar.

Ekonomik Sorunlar ve İş Kaybı

Gençlerde intihar nedenleri arasında ekonomik sorunlar ve iş kaybı önemli bir yerdedir. İstediği koşullarda iş bulamayan, işe girse bile maaş konusunda yeterince tatmin yaşayamayan kişiler, bundan dolayı mutsuz olurlar. Bu mutsuzluk, kişi için dipsiz bir kuyu haline gelmişse kafasında intihar düşüncesi belirmeye başlayabilir. 

Travma ve İstismar Geçmişi

Travmalar da intihar nedenleri arasında önemli bir yerdedir. Cinsel taciz ve istismar, şantaj gibi kişiyi derinden etkileyen olaylar, intiharla sonuçlanabilir. Kişi, kendini köşeye sıkışmış ve çaresiz hisseder. Yaşadığı durumu, başka kişilerin öğrenmesinden korkabilir. Yaşadığı travmaya bağlı olarak kendisini sürekli tedirgin hissedebilir. Bu durumu psikolojik destek alarak aşmadığı takdirde intihar etme fikrine kapılabilir. 

Madde Bağımlılığı ve Alkol Etkisi

Madde bağımlılığı, kişinin sağlıklı düşünme yetisini önemli ölçüde baltalar. Alkol etkisi de kişinin bilinçli düşünme sisteminin bloke olmasına yol açabilir. Bu durumda psikolojik olarak iyi hissetmeyen kişiler, aldıkları madde ya da alkol etkisiyle kendilerine zarar verebilirler. 

Aile İçi Problemler ve Çocukluk Travmaları

Bazı durumlarda, aile içi problemler ve çocukluk travmaları da intihara sebep olabilir. Aile içi problemler kişiyi, derin şekilde üzüp endişelendirdiğinde bu yoğun bir depresyona yol açabilir. Kaygı bozukluklarına ve sürekli gergin ruh haline sebep olabilir. Huzur bulamama ve aynı döngüyü sürekli yaşama hali kişide bıkkınlık hissi oluşturur. 

Yaşadıkları kişi için katlanması zor bir hal almaya başladığında bazen intihar çözüm gibi görünebilir. Çocukluk travmaları da kişi üzerinde ömür boyu etkili olabilecek boyutlara varabilir. Ensest ilişki, küçükken cinsel istismara uğramak, çok fazla şiddet görmek de kişinin psikolojisini büyük oranda bozan nedenler arasındadır. Bu durumda terapi desteği, kişiye büyük bir katkı sağlar. 

İntiharın Belirtileri ve Risk Faktörleri

Keşke her intiharı önceden görüp engellemek mümkün olsa! İntiharın belirtileri arasında belli başlı faktörleri saymak mümkündür. Bunun yanında herkesin yaşadığı olaylara tepki verme şekli farklıdır. İntihar eden bazı insanlar, dışarıdan son derece sevecen, sosyal ve enerjik görünebilirler. Kendi içlerinde çözemedikleri ve dışarı yansıtmadıkları problemleri olabilir. Bu durumlarda bazen kurulan yakın ilişkiler kişinin yaşadığı derin üzüntüyü keşfetmenize yardım edebilir. 

Genel olarak intihar risk faktörleri arasında kişilerin şu davranışları yer alabilir: 

• İfadeleri donuklaşmıştır ve hayattan tat almayan bir ruh haline sahip olurlar.  
• Ölüm hakkında eskiye oranla daha fazla yazabilir, araştırabilir ve konuşabilirler.
• Yarım kalan işlerini tamamlama konusunda ısrarcı olurlar. 
• Borçları varsa öderler.
• Çocukları varsa yakın arkadaşlarına onlara göz kulak olmalarını tembih edebilirler. 
• Uzakta ve özledikleri tanıdıklarını arayarak helalleşebilirler. 
• Hayatın bir amacı olmadığına dair söylemlerde bulunabilirler. 
• Normalde çok keyif aldıkları aktivitelere karşı ilgilerini yitirebilirler. 
• Kendilerini sosyal ortamlardan soyutlayabilirler. 
• Dışarı karşı umursamaz bir tavır içinde olabilirler. 
• Eskiye oranla çok daha mutlu ve sakin görünebilirler. 
• Daha önceki ruh hallerinin tam tersine dikkat çeken bir enerjiye sahip olabilirler. 

Yakınınızda bu belirtileri gösteren kişiler olduğunu fark ederseniz onlara değerli olduklarını söyleyebilirsiniz. Varlıklarının bulunduğu yeri güzelleştirdiğini, onlarla arkadaş ya da akraba olmaktan memnun olduğunuzu belirtebilirsiniz. Yalnızlık hissi yaşadığı için kendini öldürmek isteyen kişiler, sevildiklerini, yokluklarının fark edileceğini bildiklerinde bu düşüncelerinden vazgeçmek isteyebilirler. Sadece sözlerle onları fikirlerinden vazgeçmeniz mümkün olmayabilir. Gün içinde onları arayarak imkânınız varsa evlerine gidip ziyaret ederek ruh hallerini kontrol edebilirsiniz. 

İntihara Meyilli Kişilerin Davranışları

İntihara meyilli kişilerin davranışları arasında genel olarak yarım kalanı tamamlama eğilimi yaygındır. Borçları varsa ödeme isteği, evcil hayvanları varsa onları birine emanet etme isteği ön plana çıkabilir. Bakıma muhtaç sevdikleri için kendilerinden sonra onlarla ilgilenebilecek birileri olduğundan emin olmak isteyebilirler. 

Sık Görülen Uyarı İşaretleri

Sık görülen uyarı işaretleri yani intihar belirtileri nelerdir?

• Umutsuzluğa kapılmak,
• Kendini sıkışmış ve çaresiz hissetmek,
• Başkalarına yük olduğunu düşünmek,
• Acılara katlanamamak,
• Yaşamak için bir sebebi olmadığını söylemek,
• Alkol ve uyuşturucu kullanmayı artırmak,
• Çok fazla ya da çok az uyumak, 
• Her zaman yapılan günlük aktivitelerden uzaklaşmaya başlamak,
• İnternette intihara dair konuları araştırmak,
• Saldırganlık,
• Yorgunluk, 
• İnsanlarla veda konuşmaları yapmak ve veda ziyaretlerinde bulunmak vb. 

İntiharı Önleme Yolları

İntiharı önleme yolları arasında öncelikle işaretleri doğru okumak gelir. Kişiyi intihara sevk eden şeyin nedenini bulduğunuzda onu fikrinden vazgeçirmek daha kolay olabilir. Zorlandığı konularda ona destek olmak, psikoterapi alması konusunda cesaretlendirmek, ailesiyle iletişime geçerek onun yanında olmalarına yardım etmek bu konuda etkili olabilir. Destek gruplarına ve psikolojik yardıma yönlendirmek, aile ve arkadaş desteğinde bulunmak kişinin kendini iyi hissetmesine yardım edebilir. 

Destek Grupları ve Psikolojik Yardım

Destek grupları, kişilerin benzer psikolojik zorlukları ya da hastalıkları yaşayan kişilerle aynı ortamda bulunmasını sağlar. Bu durum, kişiler için yalnız olmadığı hissini yaşamalarına yardım eder. Kalabalık bir grup içinde kendisi gibi hisseden insanlarla bir araya gelmek, kişinin anlam arayışına destek olabilir. 

Aile ve Arkadaş Desteğinin Önemi

Kriz yönetimi konusunda aile ve arkadaş desteğinin son derece önemli bir katkısı vardır. Kişi üstesinden gelemediği durumlarla ilgili kendini öldürmeyi düşünmeye başlayabilir. Bu durumda sağlıklı iletişim kurmak, evde yalnız bırakmamak, onu cesaretlendirecek konuşmalar yapmak, iyi hissetmesine yardım edebilir. 

Profesyonel Terapi ve İlaç Tedavisi

Ruh sağlığı danışmanlığı, intihara meyilli olan kişinin etkili bir şekilde tedavi edilmesine katkı sağlar. Gerekirse hastanın yatarak tedavi olması sağlanabilir. Bağımlılık durumu varsa rehabilitasyon merkezine alınarak etkili bir tedavi görmesi mümkün olabilir. 

İntihara Meyilli Birine Nasıl Yardım Edilir?

İntihar nedenleri ve çözümleri birbiriyle bir bütün olarak düşünülmelidir. İntihara meyilli biri gördüğünüzde onunla konuşmayı deneyebilirsiniz. Profesyonel yardım alması konusunda gerekli yönlendirmelerde bulunabilirsiniz. Herkesin duygu ve düşünce dünyası farklı olduğu için yaşadıkları zorluklar da farklı olur. Dünyayı algılama şekilleri değişen insanlar için standart bir öneri her zaman uygun olmayabilir. Yanlarında olduğunu hissettirmeniz, kötü hissettiği dönemde yalnız kalmasına izin vermemeniz o kişiyi intihar düşüncesinden uzaklaştırabilir. 

Destekleyici Konuşma Teknikleri

İntihara meyilli olan kişinin, psikolojisini iyileştirmek adına becerikli olduğu konularda ona övgüde bulunabilirsiniz. İyi yemek yaptığını, iyi bir dinleyici olduğunu, çok güzel resim çizdiğini, iyi bir fotoğrafçı gözü bulunduğunu söyleyebilirsiniz. Örnekler kişinin yetenekleri ve becerileri kapsamında değişebilir. Kendini kötü hissettiği konuların normal olduğunu, herkesin her konuda iyi olamayacağını anlatabilirsiniz. Güzel bir kadın ya da yakışıklı bir adam olduğunu söyleyebilirsiniz. Onun güzel yönlerini tekrarlayarak ne kadar çok olumlu özelliği olduğunu hatırlatabilirsiniz. Başarılarından bahsedebilirsiniz. Birlikte geçirdiğiniz güzel anılar varsa onlardan ve onunlayken hissettiğiniz güzel duygulardan konuşabilirsiniz. 

Profesyonel Yardıma Yönlendirme Yolları

Maddi zorluklar nedeniyle yardım alamayan bir kişi için devlet destekli psikoterapi yöntemlerini önerebilirsiniz. Belediyelerin sağlamış olduğu ücretsiz psikolojik destek birimlerine başvurabileceklerinden bahsedebilirsiniz. Profesyonel yardım almanın hayatını nasıl kolaylaştıracağını ve bunun her insan için zaten olması gereken bir süreç olduğunu anlatabilirsiniz. Maddi imkanı olmasına rağmen psikolojik yardım almaktan çekinen ya da bunu işe yaramayacağını düşünen kişiler için de en azından bunu denemeleri gerektiğini belirtebilirsiniz. 

Gençlerde ve Yaşlılarda İntihar Nedenleri ve Çözümleri

Gençlerde ve yaşlılarda intihar nedenleri arasında psikolojik rahatsızlıklar, yaşadığı hayattan memnun olmama hali, maddi umutsuzluklar ön plana çıkar. Psikolojik rahatsızlıklar ve intihar son derece bağlantılı konulardır. Burada kişinin doğru tedaviyi almasını sağlamak, intihar etme isteğini önlemeye yardım edebilir. Yaşadığı zorlukları tek başına aşmak zorunda olmadığını, onun yanında olduğunuzu hissettirmek de bu fikirden vazgeçmesi için etkili bir yoldur. 

İntihar ile İlgili Mitler ve Gerçekler

İntihar nedenleri hakkında ortaya atılan mitlerden bir tanesi, kişinin intihara genetik yatkınlığının bulunmasıdır. İntihar bir hastalık değildir. Dolayısıyla intihar vakalarında genetik yatkınlık söz konusu olamaz. 

Kişinin intihar edebileceğini söylemesi, onun bu konuda ciddi olmadığını düşündürebilir. Dikkat çekmek için yaptığını düşünebilirsiniz. Bu bazı durumlarda mümkün olabileceği gibi kişinin intihar edeceğini söylemesi, psikolojisinin bozuk olduğuna dair ciddi bir göstergedir. 

İntihar edecek olan kişinin bu konuda çevresine hiçbir şekilde renk vermediği yanılgısına kapılabilirsiniz. Psikolojisi bozuk ve kendini yalnız hisseden kişiler, intihara meyledebilirler. Bunu yapmadan önce dünyanın kendileri olmadan daha iyi olacağını düşündüklerini söyleyebilirler. Bu minvaldeki konuşmaları ciddiye alarak o kişiye düşündüğünün tersini ispat etmeye çalışmanız önemlidir. Konuşmalarını onaylayıcı bir tavır içine girmekten kaçınmalısınız. Bu, onu intihara teşvik etmeniz anlamına gelebilir. 

Kişi ölmek istiyorsa bunu kimsenin engelleyemeyeceği, kaderin önüne geçilemeyeceği düşüncesi de son derece yanlıştır. İntihara meyilli olduğunu fark ettiğiniz kişiyi, bu eyleminden vazgeçirmek için gerekli müdahalede bulunabilirsiniz. Onun zor zamanında yanında olarak bu dönemi atlatmasına yardım edebilirsiniz. Sonrasında psikolojik olarak toparlandığı bir dönemde onu bu davranışından vazgeçirdiğiniz için size minnettar olabilir. 

İntihar eden kişilerin bu dünyada yapacak daha fazla bir işi kalmadığı düşüncesi yanılgılardan bir diğeridir. İntihar düşüncesine kapılan kişi, yanlış bir bakış açısıyla artık hiçbir çaresi olmadığına inanır. Bu konudaki fikri değiştiğinde intihar etmek istemeyecektir. 

Ölüm, insanlar için yazılmış bir son olsa da kimse kendini çaresiz hissettiği için ölmemelidir. Çevrenizde yardım çağrısında bulunan ya da kendini öldürmeyi düşünen kişiler varsa onlara olabildiğince destek olmaya çalışmalısınız. 

İntihar edenlerin ortak özellikleri, umutsuz ve çaresiz olduklarına inanmalarıdır. Yaşadıkları olumsuzlukları bir çıkmaz olarak görürler. Bu durumun düzeleceğine dair hiçbir umutları kalmamıştır. Oysa bu düşüncenin aksini onlara ispat edecek birilerine ihtiyaç duyarlar. 

Dünya Genelinde ve Türkiye’de İntihar İstatistikleri

Gelişen ekonomik krizler, kapitalist alışkanlıklar, haz odaklı yaşam biçimi gibi birçok neden, insanların daha fazla mutsuz olmasına yol açmıştır. TÜİK verilerine göre, 2000’de Türkiye’de intihar eden kişi sayısı 1802 iken 2023’te bu sayı 4061’e yükselmiştir. Kendini öldürmek isteyenlerin sayısında yaklaşık %2,5 oranında bir artış söz konusudur. Dünyadaki istatistikler de bu sayının her geçen gün arttığını gösterir. Avrupa İstatistik Ofisi Eurostat 2021 yılında AB de kendini öldürenlerin sayısını 47.000 olarak açıklamıştır. 

İntihar Sonrası Destek: Yakınlarını Kaybedenler İçin Rehber

Bir yakınınız intihar ederek hayatını kaybettiyse bu sizin için tarifi mümkün olmayan derin acılara sebep olur. Yaşadığınız acının hiç hafiflemeyeceğini düşünebilirsiniz. Ona engel olamadığınız için kendinizi suçlayabilirsiniz. Bir yakınınızın kaybı, sizi her halükarda üzecektir. İntihar nedenleri konusunda kendi kendinize kafanızda birçok senaryo düşünebilirsiniz. Bunların hiçbiri size yardımcı olmaz. Sizi daha büyük bir kaosun ve çıkmazın içine sürükler. 

Yaşadığınız kayıpla yüzleşmeli ve onun artık hayatta olmadığını kabul etmelisiniz. Bu süreçte, profesyonel destek alarak hayata tutunmayı deneyebilirsiniz. Psikolojinizi en azından günlük hayata devam edecek kadar toparlamak için düzenli bir terapi desteğine başlayabilirsiniz. 

Ne yaparsanız yapın acınızı hafifletmeyeceğini düşünseniz bile arkadaşlarınızla sosyal ortamlarda vakit geçirebilirsiniz. Onlara yaşadığınız acıyı anlatabilir, duygularınızı paylaşabilirsiniz. Bunu yapmak size iyi gelmiyorsa onlarla aynı ortamı paylaşarak en azından kendinizi eve kapatmaktan kurtulabilirsiniz. 

Yoga ve pilates gibi hem beden hem ruh sağlığınıza iyi gelecek şeylere yönelebilirsiniz. Yürüyüşler yaparak açık havada vakit geçirebilirsiniz. Sanatsal aktivitelerle meşgul olarak kafanızı bir nebze de olsa dinleyebilirsiniz. 

Nefes egzersizleri yaparak iç sesinizi bir nebze de olsa susturabilirsiniz. En başta bunları yapmak sizin için oldukça zor görünebilir. Canınız yemek yemek hatta uyumak bile istemeyebilir. Zamanla acınız hafifledikçe kafanızı toplamaya ve kendinize iyi gelen aktivitelere katılmaya başlayabilirsiniz. 

Terapi destek gruplarına katılarak acınızı sizinle paylaşacak insanlarla bir araya gelebilirsiniz. Kendinizi dinlemek yerine meşgul olmanızı sağlayan çeşitli hobi kursları bulabilirsiniz. Bütün bunlar, sizi hayata bağlamaya yardım edecek olan desteklerdir. Hiçbir şey, yaşadığınız kaybı telafi edemez ama kendiniz için yaptığınız şeyler, duyduğunuz üzüntüyü hafifletmeye yardım edebilir.