Duygu Durum Bozukluğu

Duygu Durum Bozukluğu Nedir?

Duygu durum bozukluğu, kişinin ruhsal dengesinde görülen yersiz ve abartılı tepkilerle karakterize şekilde ortaya çıkan zihinsel rahatsızlık olarak ifade edilir. Duygu durum bozukluğunun farklı türleri bulunur. Kişinin yaşadığı psikolojik belirtilere bağlı olarak bu hastalıklara verilen farklı isimler vardır. Bunlar arasında: Bipolar bozukluk, majör depresyon, distimik bozukluk yer alır.

Duygu durumunda yaşanan bu bozukluklar, akut hale geldiğinde kişinin hayatını önemli ölçüde etkileyen büyük ruhsal dalgalanmalara sebep olur. Kişinin rutin hayatını bozacak şekilde seyreder. Kişiyi sosyal hayatından, aile ilişkilerinden, günlük işlerinden koparacak boyutta duygusal hezeyanlara yol açar. Uzun süreli üzüntü, öfke, kırgınlık gibi duygular ortaya çıkar. Bu duygular kişinin üzerinde günlük hayatı sabote edecek boyutta negatif bir etkiye sahip olabilir.

Duygu Durum Bozukluğunun Türleri (Bipolar, Distimi, Majör Depresyon)

Duygu durum bozukluğu, kişide görülen keskin duygu geçişleri ya da yoğun negatif düşünceler şeklinde kendini gösterir. Duygu durum bozukluğu türleri aşağıdaki gibidir:

• Bipolar Bozukluk: İki uçlu duygu değişimlerinin görüldüğü bir hastalıktır. Kişi çok hassas bir yapıya sahiptir. Bu rahatsızlığa sahip olanlar, bazen kendini çok bitkin ve hayattan tat almaz halde bulurken bazen de aşırı enerjik olabilirler. Negatif duyguların yoğunluk kazandığı dönem depresif ve mutluluk hissinin ağır bastığı manik dönem olmak üzere iki ayrı uçta seyreder. Kişi, her iki duygusal durumu da abartılı bir şekilde yaşar.
• Bipolar I ve II: Bipolar I ve Bipolar II olmak üzere semptomların şiddetine göre iki türü bulunur. Bipolar I bozuklukta mani dönemi daha aktiftir. Kişi, bu dönemde hızlı konuşur, hızlı düşünür, uykuya ihtiyacı azalır. Depresif dönemde ise bitkin, yorgun, umutsuz, konsantre olmakta zorluk çeken bir hale gelir. Bipolar II bozukluk türünde, mani dönemi daha hafif geçer. Buna karşılık masör depresyon yaşanan dönem yine yoğun üzüntü, depresif ruh hali, umutsuzluk, enerjide düşüklük şeklinde kendini gösterir.
• Majör Depresyon: Kişinin en az 2 haftadan beri negatif duyguların tesirinde olduğu, hayattan zevk almama, hiçbir şey yapmak istememe durumudur. Kişi kendini sürekli üzgün, stresli, negatif duygular içinde hisseder. Majör depresyon belirtileri arasında düşük enerji, negatif düşünceler, önceden ilgi duyulan aktivitelere karşı ilgisiz olma gibi durumlar yer alır.
• Distimik Bozukluk (Distimi): Distimi, kişinin uzun süre boyunca üzüntülü, içine kapanık olma hali, aşırı bilinç uyanıklığı belirtileri gösterdiği kronik depresyon türüdür. Melankoli, neşesini kaybetme, yetersiz hissettiği için endişe duyma gibi belirtilerin kişinin hayatının bütününe etki etmeye başlamasına distimik bozukluk adı verilir.
• Siklotimi: Bir çeşit majör depresyon olarak bilinen siklotimi, ondan daha hafif seyreden duygu durum bozukluğu türüdür. Siklotimi, mani, hipomani ve majör depresyonla karakterize olan belirtilere göre bir tanı içinde yer almaz. Majör depresyonun hafif belirtileri ve hafif hipomani ile birlikte görülür. Bir çeşit eşik altı bipolar özellik olarak tanımlanır. Bipolar bozukluğun bir ön belirtisi olarak ifade edilmiştir.
• Hipomani: Siklotimi gibi hipomani de bipolar bozukluğun ön belirtisi olarak görülür. En az dört gün boyunca yaşanan manik bir durum olarak ortaya çıkar. Kişi sinirli ya da daha yüksek bir ruh halinde olabilir. Belirtileri arasında: hedef odaklı aktivitelerde artış, büyüklük taslama, uykuya olan ihtiyacın azalması, dikkat dağınıklığı, sürekli ve hızlı düşünme, baskılı konuşma, pervasız davranışlar şeklindedir.

Duygu Durum Bozukluğu Belirtileri Nelerdir? (Davranışsal ve Fiziksel Bulgular)

Duygu durum bozukluğu belirtileri arasında uzun dönemli negatif ruh hali ön plana çıkar. Keskin duygu geçişleri, stres, sinirli olma hali gibi çeşitli belirtiler de duygu durum bozukluğuna işaret edebilir. Bunun kesinleşmesi için kişinin neredeyse her gün üzgün olması gibi bariz işaretlere bakılması gerekir. Duygu durum bozukluğu belirtileri arasında ayrıca şunlar yer alır:

• Umutsuz hissetmek,
• Depresif olmak,
• Bazen aşırı mutlu görünmek,
• Bazı dönemlerde aşırı heyecanlı ve aktif olmak,
• Kendini acındırma hali,
• Sinirlilik,
• Hipomani vb.

Bu belirtileri yakınlarınızda görüyorsanız onların gereken psikolojik desteği almalarına yardımcı olabilirsiniz.

Duygu Durum Bozukluğu Nedenleri ve Risk Faktörleri

Duygu durum bozukluğu birçok farklı etkene bağlı olarak ortaya çıkabilir. Kötü aile ilişkileri, yaşanan travmalar, genetik yatkınlık, beyin kimyasında değişimler, duygu durum bozukluğuna yol açabilir. Bunun dışında hormonal değişimler ve stres de duygu durum bozukluğuna neden olabilir. Kişinin sürekli değişen ruh hali, kendini belli dönemlerde ya da aylarca kötü hissetmesi, duygu durum bozukluğuna işaret ediyor olabilir.

Teşhis Süreci: Hangi Uzman, Hangi Testler?

En doğru teşhisin konması için DSM-5 verilerine dayalı olarak yapılan duygu durum testi sonuçlarının uzman tarafından değerlendirilmesi gerekir. Değerlendirme neticesinde psikolog ya da psikiyatrist size duygu durum bozukluğu teşhisi koyabilir. Yazılı ya da sözlü bir anket yardımıyla duygu durum bozukluğunuz bulunup bulunmadığı anlaşılır. Çıkan sonuca göre tedavi süreciniz planlanır. Psikoterapi ve antidepresan sınıfındaki ilaçlar, duygu durum bozukluğu teşhisine yönelik olarak kullanılan tedavi yöntemleri arasında yer alır. Uzman kişi, size duygu durum bozukluğunun türüne göre ilaç verebilir. Bunun dışında hayatınızı daha sağlıklı şekilde idame ettirmenize yardımcı bazı tavsiyelerde bulunabilir. Bütün bu tavsiyeleri olabildiğince yerine getirerek rutinlerinize geri dönebilirsiniz.

Tedavi Yöntemleri: Psikoterapi, İlaç, Yaşam Tarzı

Duygu durum bozukluğu teşhisi aldıysanız başvurduğunuz uzman size ruh sağlığınızı korumanız ve günlük hayatınıza dönebilmeniz için size bazı ilaçlar verilebilir. Bunlar duygudurum düzenleyici ilaçlar, antidepresanlar ve antipsikotikler şeklindedir. Bunun yanında psikoterapi de duyusal durumunuzu düzenlemeye yardım eder. Tedavi sürecinize planlandığı şekilde devam ederseniz günlük hayatınızı daha kolay bir hale getirebilirsiniz.

Çocuklarda ve Ergenlerde Duygu Durum Bozuklukları

Çocuklarda ve ergenlerde duygu durum bozuklukları, kronikleşmeden fark edilirse tedavi edilebilir. Bu durum, belirtilerin yoğunluğuna ve erken teşhise bağlı olarak değişebilir. Duygu durum bozukluğu ve tedavisi önemsenmesi gereken bir konudur. Kişinin sağlıklı ilişkiler kurması, arkadaş çevresi kazanması, iş hayatında süreklilik sağlaması duygu durumuyla yakından ilgilidir. Çocuklarda duygu durum bozukluğu belirtileri yaş gruplarına göre şu şekilde kendini gösterir:

0-5 Yaş Arası Okul Öncesi Dönem Belirtileri:

• Çocuk sürekli ağlar ve huzursuz bir ruh hali içindedir.
• Düzenli uyku döngüsüne uymakta zorlanır.
• Yeme bozukluğu meydana gelebilir.

6-12 Yaş Dönemi Belirtileri:

• Okul derslerinde düşüş ve okula adaptasyonda problemler ortaya çıkar.
• Çocuk çoğunlukla mutsuz ve sinirlidir.
• Arkadaşlarından uzaklaşıp içine kapanma eğilimi gösterir.
• Karın ağrısı ya da baş ağrısı gibi fiziksel rahatsızlıklar da diğer belirtilere eşlik eder.

13-18 Yaş Arası Ergenlik Dönemi Belirtileri:

• Yoğun depresyon belirtileri gösterebilir.
• Öfke patlamaları yaşayabilir.
• Alkol ve madde kullanımı gibi kendine zarar verecek riskli tercihlere yönelebilir.
• Kendine fiziksel anlamda zarar verme girişiminde bulunabilir.
• Özgüven ve özsaygı eksikliği yaşayabilir.
• Geleceğe dair umutsuz bir bakış açısına sahip olabilir.

Duygu durum belirtileri gösteren çocuğunuzu geç kalmadan bir çocuk psikoloğuna ya da psikiyatristine götürmeniz gerekir. Bir an önce psikoterapi ve gerekli görüldüğü halde ilaç desteğiyle birlikte çocuğun günlük hayatına geri dönmesini sağlayabilirsiniz. Tedavi süreci çocuğunuzun yaşadığı duygu durum bozukluğunun şiddetine göre farklılık gösterebilir. Sabırlı olursanız onun daha güzel bir geleceğe, daha sağlıklı bir ruh haline ve yaşama kavuşmasına yardımcı olabilirsiniz.

Duygu Durum Bozukluğu ile Yaşamak: Günlük Yaşam Önerileri

Duygu durum bozukluğunu anlamak için beyin kimyasında neler olup bittiğini anlamak da önemlidir. Nörotransmitter, sinir hücrelerini haberleşmesini sağlayan kimyasaldır. Nörotransmitter bozukluk meydana geldiğinde ise kişinin duygu, düşünce ve davranış yönetimi de bozulmaya başlar. Bu bozulma, serotonin artırıcı ilaçlar ve psikoterapiyle desteklense de kişinin de hayatını düzenlemek için yapması gereken şeyler vardır.

Günlük hayatta aktivite içinde olmanız, duygu durumunuzu düzenlemeyi destekler. Hobilerinizle uğraşmanız, haftanın en az bir günü sosyal bir ortamda bulunmanız, negatif duygulardan çıkmanıza yardımcı olabilir. Sağlıklı beslenmeye ve spor yapmaya önem vererek ruhsal ve bedensel dengenizi koruyabilirsiniz. Daha sağlıklı ve zinde hissetmeye yardımcı olacak bu önerilere uyarak günbegün daha iyi hissettiğinizi fark edebilirsiniz.

Destek Kaynakları ve Terapi Seçenekleri

Kişinin genetik yatkınlığı, yaşadığı travmalar, duygusal dayanıklılığı onu hayatın içinde belli psikolojik risklere açık hale getirebilir. Herkeste genetik ve çevresel faktörler farklılık gösterdiği için yaşanan psikolojik bozukluk türleri de birbirinden farklıdır. Duygu durum bozukluklarından birine sahip olan kişiler için ilaç, terapi, aile desteği önemli bir üçlüdür. Bunun yanında kişinin gayreti de onu içinde bulunduğu duygusal dengesizlikten çıkarmaya yardım eder.

Psikoterapi, EMDR terapi, bilişsel davranışçı terapi gibi yöntemler, yaşanan durumla başa çıkmaya yardımcı olur. Bunların dışında dans etmek, yürüyüş yapmak, meditasyon yapmak gibi kişiyi rahatlatan aktiviteler de hastalığın şiddetini azaltmaya yardımcı olabilir. Düzenli tedavi ve yardımcı diğer günlük aktivitelerle birlikte kişi, günlük hayata kolayca adapte olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Duygu durum bozukluğu neden olur?

Duygu durum bozukluğu genel olarak 15-35 yaş aralığında görülen, kişinin dengesiz ve abartılı ruh halleri yaşamasıdır. Genetik yatkınlık, çevresel faktörler, beyin kimyasındaki değişiklikler, travmalar duygu durum bozukluğuna neden olabilir.

Duygu durum bozukluğu nasıl anlaşılır?

En az iki haftadır ya da daha uzun süredir devam eden depresif veya aşırı ruh hali varsa bir uzmana başvurulması gerekir. Burada yapılan testler sonucunda kişide duygu durum bozukluğu olup olmadığı anlaşılır.

Bipolar bozukluk nedir?

Bipolar bozukluk, iki uçlu bir duygu değişimini temsil eder. Kişi aşırı depresif ya da aşırı mutlu ve enerjik olabilir. Mutsuz olduğu dönem depresif, mutlu ve enerjik olduğu dönem manik olarak ifade edilir. Kişi, iki uçlu ve keskin duygu değişimleri yaşar.

Manik depresif nedir?

Bipolar bozukluğun diğer adıdır.

Duygu durum bozukluğunun tedavisi var mı?

Duygu durum bozukluğu, ilaçlarla ve terapi yöntemleriyle kontrol altına alınabilen bir rahatsızlıktır. Tedavi süreci 6 ay ile 1 yıl arasında değişebilir. Bipolar bozukluk, kronik bir hastalıktır. İlaçla kontrol altına alınabilir.