Bilişsel Davranışçı Terapi

Bilişsel davranışçı terapi, günümüzde psikologların ve psikiyatristlerin yaygın olarak tercih ettiği yöntemlerden bir tanesidir. Kişiyi pasif bir konuma yerleştirmekten ziyade hayatının kontrolünü eline alması için onu güçlendirmeye yardım eden destekleyici bir tekniktir. Otomatik ve faydasız düşüncelerin, obsesyonların akılcı şekilde yönetilmesini sağlar. Bireyi oyuna dâhil eder. Kişinin, kendisiyle ilgili rahatsız olduğu konuları önce fark etmesine, ardından da bunları değiştirmek için eyleme geçmesine yardım eder.

Kişinin günlük hayatını zorlaştıran ve bilişsel davranışçı terapi desteğiyle düzeltilebilecek olan durumlara aşağıdaki gibi bir örnek verilebilir:

Toplulukta konuşma ile ilgili zorluk yaşayan, ses tonunu ayarlamakta güçlük çeken, insanlarla selamlaşma konusunda çekingenlik duyan bir birey sosyal ortamlarda: “Kimse beni duymayacak, yine sesim çıkmayacak, eğer bir kelimeyi yanlış söylersem rezil olurum, sunumumu kimse beğenmeyecek, zaten çok sıkıldılar, kimse benimle yakın arkadaş olmak istemiyor.” gibi düşüncelere kapılabilir.

Yukarıdaki durumlar söz konusu olduğunda kişi yoğun bir kaygı yaşayabilir. Bu kaygıya çoğu zaman: ağız kuruluğu, terleme, hızlı kalp atımı, çarpıntı, hızlı nefes alıp verme, kızarma gibi fiziksel belirtiler de eşlik eder.

Bu belirtiler ve duygu durum, yukarıdaki düşüncelerle birleşince kişi şu durumları da yaşayabilir: Yoğun kaygı nedeniyle acele edebilir, dili sürçebilir, eli ayağı birbirine dolaşabilir ya da bunları yaşamamak için kaçınma davranışı sergileyebilir. Böyle bir görevi (sunum gibi) yapmak istemeyebilir, uzak durabilir. En sonunda sosyal ortamlara girmekten tamamen kaçınıp eve kapanabilir. İşlevselliğini büyük ölçüde kaybedebilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi Nedir?

Bilişsel davranışçı terapi nedir? Bilişsel davranışçı terapi, zihni sürekli geçmişe odaklı kişilerin şimdi ve burada yaşamasını sağlamayı amaçlayan psikoterapi türüdür. Faydasız duyguları ve davranışları, sorgulanmamış ve kaygı yaratan düşünce kalıplarını değiştirmeye odaklanmış, kısa sürede etki gösteren, kanıta dayalı terapidir. Kişinin önce mevcut duruma dışarıdan bakmasını, ardından bu duruma karşı duygularını, düşüncelerini ve davranışlarını yeniden yapılandırmasını sağlar.

Bilişsel Davranışçı Terapinin Temel İlkeleri Nelerdir?

Bilişsel davranışçı terapi, ergenlerde ve yetişkinlerde uygulanabilen farklı birçok psikolojik rahatsızlık ve zorluk için fayda sağlayan tedavi yöntemidir. Burada amaç hastayı ya da danışanı anlamaktan ziyade onun kendi hislerini anlaması ve hangi durumda ne tepki verdiğini fark etmesidir. Bu farkındalığı, fayda odaklı bir hale getirmek terapinin asıl amacıdır. Buradan hareketle terapi süreci danışan ve terapist iş birliğiyle ilerler.

Bilişsel terapinin temel ilkeleri şunlardır:

Bilişsel kavramsallaştırma: Her danışanın yaşadığı problem, bireysel bilişsel formüllere dayandırılır. Yani, kişiye özel anlamlar tespit edilir. Onun için yaşanan olayın ifade ettiği anlam meydana çıkarılır. Travmatik duruma yol açan anlam değiştiğinde kişinin olayı artık acı verici bir süreç olarak değerlendirmekten uzaklaşması sağlanabilir.

Danışman-Danışan İş Birliği: Terapi alan kişinin, kendi üzerine çalışmaya gönüllü olması, rahatsız olduğu durumlara karşı eyleme geçmesi önemlidir. Bu noktada danışan ve danışman güven odaklı bir iş birliği içinde olur. Danışan, kendi hayatını dönüştürmek adına faydalı adımlar atmaya başladığında terapistin de desteğiyle hayatını istediği şekilde değiştirebilir.

Amaç ve Sorun Odaklılık: Spesifik bir hedef üzerine odaklanmak önemlidir. Çünkü her terapi süreci bireyin yaşadığı probleme göre şekillenir.

Şimdiki Ana Odaklanma: Kişinin sürekli geçmişte yaşamasının ya da gelecekle ilgili kaygılar üretmesinin yerine zihnini şimdiki ana odaklanması hedeflenir. Bu sayede kişi, günlük hayata daha kolay uyumlanır. Gelecek hedeflerini mantıklı şekilde hayata geçirebilir. Geçmiş zamandaki anıları birer deneyim olarak kabul edip onlarla ilgili acı çekmeyi bırakır.

Eğitim Odaklılık: Kişinin davranışlarını, düşünce kalıplarını ve duygularını anlaması ve bunları faydalı şekilde kullanmayı öğrenmesi amaçlanır.

Belli Bir Sürede Sonuç Almaya Odaklanma: Kişinin hayatını düzene sokması adına önce durum analizi yapmayı sağlar. Sonra da bu duruma karşı kişinin eylem planlarını belirlemeyi hedefler. Seans sınırlandırması yaparak terapistin yardımıyla kişinin belli bir hedefe ulaşması sağlanır.

Yapılandırılmış Seanslar: Seansların her biri bir hedef doğrultusunda hazırlanarak kişinin ilerlemesine destek olunur. Bunlar geri bildirim, evde uygulanabilecek teknikler, bir konu belirleme gibi farklı amaçlar içerir.

Teknik Kullanımı: Davranış kalıplarının dönüşmesini sağlayacak maruz bırakma veya davranışsal deney gibi farklı bilişsel davranışçı terapi tekniklerine başvurulur.

Ev Ödevleri: Bireysel gelişme açısından ev ödevleri önemli bir yere sahiptir. Seansta konuşulan konularla ilgili gelişme kaydedebilmek adına danışana bazı ödevler verilir. Bu sayede kişi, süreç içinde aktif olarak yer alır.

Bilişsel Davranışçı Terapi Hangi Hastalıklarda Uygulanır?

CBT nedir? Psikolojide ne işe yarar? İngilizce kısaltması CBT olan Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ne işe yarar? Kişinin problemlerini, hangi yolla aşabileceğini görmesine yardım eder. Pasif yöntemlerle durumu gölgelemek yerine kişinin süreç içinde aktif rol almasını sağlar.

BDT hangi hastalıklarda kullanılır?

CBT (BDT), anksiyete, depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu, panik atak gibi birçok psikolojik rahatsızlık için kullanılır.

Bütün bunların dışında sosyal fobi yaşayan, kendini ifade etmekte zorlanan kişiler için de etkili bir terapi yöntemidir. Topluluk önünde konuşmaya çekinmek, kendini toplum içinde ifade etmekten korkmak gibi farklı durumlar için de kişiye yardımcı olabilir. Özdeğer ve özsaygı geliştirmede etkili bir yöntemdir.

Bilişsel Davranışçı Terapi Nasıl Uygulanır?

Bilişsel davranışçı terapi kişiyi merkeze koyduğu için değerlendirme süreciyle başlar. Durum tespitinden sonra adım adım kişiyi eyleme dâhil eder.

Bilişsel terapi nasıl yapılır?

• Değerlendirme aşamasında sorunun ne olduğu ve geçmişte ne yaşandığı anlaşılmak istenir.
• Kavramsallaştırma aşamasında danışanın faydasız düşünce yapısı, duyguları, davranışları belirlenir. Bunlar arasındaki ilişkinin analizi yapıldıktan sonra sorun kavramsallaştırılır.
• Danışanın yaşadığı sorunlara karşılık sonuç odaklı, somut, ölçeklenebilir, gerçekçi terapi seansı hedefleri belirlenir.
• Çeşitli sorgulama teknikleriyle bilişsel yeniden yapılandırma sağlanır. Davranış değişikliğinin gerçekleşmesini sağlayacak tekniklere başvurulur.
• Danışana düşüncelerini anlamak ve onları faydalı şekilde dönüştürmek için fark etme egzersizi verilir. Düşünce kaydı tutması istenir. Aklına gelen düşünceleri yazması, korkularını ve olaya bakış açılarını not alması söylenebilir. Gevşeme ve nefes egzersizleriyle rahatlama ve korkularıyla yüzleşme egzersizleri verilir.
• Tekrarlamanın Önüne Geçme: Danışanın terapi sürecinde öğrendiği şeyleri hayatına uygulaması sağlanır. Bu sayede kişi, karşılaştığı problemleri büyütmek yerine çözüm bulabilen birine dönüşür.

Bilişsel Davranışçı Terapi Süreci Nasıl İşler?

Bilişsel davranışçı terapi süreci yukarıdaki aşamaların kademeli olarak hayata geçirilmesi şeklinde ilerler. Bilişsel davranışçı terapi sürecinde belli bir hedef vardır. Belirlenmiş bir süre içinde terapinin sonlanması ve kişinin eskiye oranla hayatını kontrol edebilen bir yapıya kavuşması hedeflenir.

Bilişsel Davranışçı Terapi Ne Kadar Sürer?

Bilişsel davranışçı terapi, kişinin otomatik düşüncelerinin farkına vardığı, bilişsel çarpıtmalardan ziyade gerçeği görmesini sağlayan bir tedavi şeklidir. Burada terapi süresi kişinin durumuna göre değişse de ortalama 8-16 seans aralığında terapinin noktalanması hedeflenir.

Bilişsel Davranışçı Terapi Kimler İçin Uygundur?

Her terapi ve birey kendine özgü ilerlediği için BDT örnekleri basitçe bir tablo üzerinden gösterilemez. Ama bilişsel davranışçı terapi, hayatının sorumluluğunu almaya hazır kişiler için uygundur. Bilişsel davranışçı terapi, düşüncelerini ve davranışlarını değiştirmeye istekli, terapi sürecinin aktif bir katılımla ilerlediğini bilen kişiler tarafından tercih edilir. Hem çocuklar hem ergenler hem de yetişkinler için uygulanabilir bir terapi yöntemidir.

Bilişsel Davranışçı Terapi ile Diğer Terapi Yöntemleri Arasındaki Fark Nedir?

Bilişsel davranışçı terapi, diğer yöntemler gibi geçmişi değil şimdiyi odağa alır. Terapist yönlendirici ve yardımcı bir roldedir. Kişi, aktif olarak süreç içinde rol alır. Hayatını değiştirmek için aktif eylem adımları atar. BDT, geçmişin travmalarını iyileştirmeye odaklanmaz. Şimdide bireyin hayatını yönetebileceği aktif edinimler kazanması üzerine yoğunlaşır. Diğer terapi yöntemlerinde olumsuz olarak görülen düşünce ve davranış kalıplarını anlama ve kabul etme vardır. Bilişsel davranışçı terapi ise kişinin faydasız düşüncelerini, davranışlarını, duygularını anlayıp onları faydalı olanlarla değiştirmeyi hedefler. Duygusal düzenlemeyi amaçlar. Kişinin sorgulama yaparak içinde bulunduğu durumla ilgili yeni bir yön çizmesine yardımcı olur.

Bilişsel Davranışçı Terapinin Etkinliği Klinik Olarak Kanıtlanmış mıdır?

Bilişsel davranışçı terapi, 1960’lardan beri psikolojide aktif olarak kullanılan bir tedavi yöntemidir. Birçok klinik araştırmanın yanı sıra 2000’den fazla çalışmayla da etkinliği kanıtlanmış yöntemler arasında yer alır. Kişiyi ciddi anlamda zorlayan OKB, fobi, anksiyete gibi durumlar için ilaç tedavisi kadar etkili olabilen son derece güçlü bir terapi türüdür.

Bilişsel Davranışçı Terapi ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Bilişsel Davranışçı Terapi Hangi Hastalıklarda İşe Yarar?

Bilişsel davranışçı terapi, fobi, OKB, anksiyete (kaygı bozukluğu) gibi kişiyi derinden etkileyen psikolojik rahatsızlıklarda işe yarar. Travma sonrası stres bozukluğu, panik atak ve depresyon da bilişsel davranışçı terapi kullanılan alanlar arasında yer alır.

Bilişsel Davranışçı Terapi Kaç Seans Sürer?

Bilişsel davranışçı terapi, kişiye bağlı olarak değişse de genellikle 8-16 seans sürer.

Bilişsel Davranışçı Terapi ile Birlikte İlaç Kullanılır mı?

Terapi sürecinde ilaç kullanılıp kullanılmayacağına kişinin durumuna bağlı olarak terapist karar verir. Bazı durumlarda sadece terapi yeterli olurken bazı durumlarda başlangıç aşamasında ilaç tedavisi de önerilebilir.