Zevk Alamama Hastalığı: Anhedoni nedir ?

Zevk Alamama Hastalığı Anhedoni

‘’Anhedoni ’’ genel olarak ‘isteksizlik’ veya ‘zevk alamama’ olarak tanımlanmaktadır. Anhedoni, çoğu zaman bir depresyon belirtisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bireyin, hayatında normal bir zamanda zevk alarak yapacağı bir etkinliğin artık zevk vermemesi durumu olarak da belirtilebilmektedir. Anhedoniye sahip kişi, bir döngü içine girmektedir. Eskiden ona zevk veren ve yapmaktan hoşnut olduğu rutinlerin artık kişide isteksizlik uyandırması ise zamanlar kişinin kendisini mutsuz hissetmesine sebep olabilmektedir.

Anhedoni görülme sıklığı, özellikle depresyonun günümüzde artış göstermesi ile birlikte artmıştır. Anhedoni tanısını koyabilmek için belirtilerin ortaya çıktıktan iki hafta sonrasına kadar devam etmesi beklenmektedir. 

Anhedoni Nedir?

1896 yılında Fransız psikolog Théodule Ribot tarafından türetilen “l’anhédonie” (anhedoni) kelimesi hazzın ortadan kalkması anlamına gelmektedir. Daha önceden zevk alınanan, ilgi çekici gelen eğlence ve aktivitelerden haz alınamaması, bu aktivitelerin verdiği zevkin azalması olarak tanımlanan anhedoni zevk alma becerisindeki azalmayla yakından ilişkilidir ve haz verici etkinliklere karşı ilginin azalması veya kaybolması olarak karşılık bulmaktadır. Yaşamsal aktivitelerden zevk almayan kişileri ifade etmek için kullanılan “Anhedonik” ise hazzı deneyimleyemeyen veya hissedemeyen kişi olarak tanımlanmaktadır.

Anhedoni: Zevk Alamama Hali

Yaşam döngüsü içerisinde kişilerin ilgi alanları ve yapmaktan hoşnut oldukları aktiviteler değişebilmektedir. Dinlediğimiz müzikler, gitmekten keyif aldığımız yerler, ilgi duyduğumuz sportif veya sanatsal aktiviteler, hobilerimiz, sevdiğimiz yemekler, bizi rahatlatan ve zevk veren durumlar, arkadaşlıklarımız dönem dönem değişmektedir. Ancak anhedoni sevilen ve keyif alınan yaşamsal deneyimlerden artık haz duymama, zevk alamama halidir.

Anhedoni Türleri

Anhedoni fiziksel anhedoni ve sosyal anhedoni olarak iki grupta incelenmektedir.

  • Fiziksel anhedoni; dokunma, cinsellik, yemek yeme, spor yapma gibi faaliyetlerden alınan hazzın azalması;
  • Sosyal anhedoni; sosyal ilişkiler kurma ve konuşma, aile ve arkadaşlarla zaman geçirme gibi etkinliklerden alınan hazzın zayıflaması olarak tanımlanmaktadır.

Anhedoni Nedenleri

Anhedoni nedenleri tam olarak bilinmemektedir. Ancak her halükarda bu hastalığın ortaya çıkmasında etkili olduğu bilinen bazı durumlar vardır. Bu durumlar, şu şekilde sıralanabilmektedirler;

  • Normal dışı mental durum
  • Psikolojik rahatsızlıkların varlığı
  • Alkol veya Madde bağımlısı olma
  • Sosyoekonomik düzeyin düşük olması
  • Anksiyete
  • Erteleme alışkanlıkları
  • Odaklanamama durumu
  • Motivasyon düşüklüğü

Anhedoni neden kaynaklanır sorusunu cevaplarken ‘depresyon’ unutulmamalıdır. Anhedoni, depresyonun en çok görülen belirtilerinden birini oluşturmaktadır.

 Anhedoni Belirtileri Nelerdir?

Anhedoni, herhangi bir aktivitede bulunmaya karşı ilgisizlik veya isteksizlik olarak değerlendirilebilecek motivasyon kaybıyla birlikte görülse de daha çok hayattan zevk almama halidir ve genellikle depresyonun en önemli belirtilerinden bir tanesidir.

“Zevk alamama hastalığı”, “hayattan zevk alamamak”, “hiçbir şeyden mutlu olamamak” gibi çeşitli ifadelerle tanımlanabilecek olan anhedoni;

Anhedoni belirtileri konusuna geldiğimizde ise mutlaka kişinin kendisini dinlemesinin gerekliliği ortaya çıkacaktır. En önemli belirti ise mutsuzluk olarak bilinmektedir. Mutsuzluk yanında farklı anhedoni belirtileri ise şu şekilde sıralanabilmektedir;

  • Kontrol edilemeyen sebepsiz gerginlik durumu
  • Şüpheci düşüncelerin varlığı
  • Sürekli olarak mutsuz hissetme
  • İştah ve uykuda ortaya çıkan düzensizlikler
  • Herhangi bir aktiviteden zevk alamamak
  • Cinsel isteksizlik
  • Yaşamsal olaylara, hobilere karşı hissizlik ve ilgisizlik
  • Can sıkıntısı
  • Depresif ruh hali ve geleceğe dair olumsuz düşünceler
  • Cinsel hayatın düzensizliği, libido azalması, fiziksel yakınlığa karşı ilgi kaybı
  • Uyku problemleri
  • Sosyal kaygı bozukluğu, ilişkilerde bozulma
  • Yeme bozuklukları gibi belirtiler ile kendini göstermektedir.

Bu belirtilerin bir ya da birkaç tanesini kendinizde ya da bir yakınınızda fark ettiğinizde mutlaka bir uzmana danışmanız gerekmektedir.

Anhedoni Kişinin Hayatında Ne Gibi Farklılıklara Sebep Olur?

‘’Hiçbir şeyden zevk alamama nasıl geçer?’’ gibi sorular, genellikle anhedoninin varlığına işaret etmektedir. Bunun yanında anhedoninin kişinin günlük hayatında büyük sorunlara ve farklılıklara sebep olabileceğini de söylemek doğru olacaktır.

Anhedoni, bahsedildiği üzere depresyonun bir belirtisi olarak ortaya çıkmakta ve ilgi kaybı olarak adlandırılmaktadır. Buradan hareketle anhedoniye sahip kişilerin kendilerini herhangi bir sosyal durumdan geri çektikleri görülebildiği gibi aynı zamanda yalnız kaldıklarında da herhangi bir hobi ya da farklı bir durumla ilgilenemeyebilirler. İşlerinde başarıları düşebilir ve bu durum da genel anlamda motivasyon düşüklüğünden kaynaklanabilmektedir. Aynı zamanda uykuya dalmada zorluk çekebilirken zaman zaman gerektiğinden fazla uyuma durumu da görülebilmektedir.

Anhedoni Neden Olur?

Yapılan çeşitli araştırmalar sonucunda çocukluk çağı travmaları ve anhedoni arasında ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Çocukluk çağında yaşanan travmalar ileriki dönemlerde anhedoniye sebep olabilmektedir.

Anhedoni nedeni, ödüllendirici uyaranlar karşısındaki keyif alma halinin yok olması, bu uyaranlardan zevk alınamamasıdır. Anhedoni genellikle ödül ve haz alma arasındaki ilişki ile değerlendirilir. Normal zamanda kişiler yaptıkları aktiviteleri kendilerine keyif vereceği, fayda sağlayacağı yani ödül alacağı düşüncesiyle yapmaktadır.

Beynin dopamin hormonu salgılayan bölgesi düzgün çalışmadığında ise etkinliklerden haz alma yetisi zarar görmekte ve beyin ödül sayılabilecek uyaranları işlemede problem yaşamaktadır. Bunun sonucunda anhedoni ortaya çıkmaktadır. Bireyler zevk alınan aktivitelerden haz alamayacağını düşünmekte, ödülün haz vermemesiyle birlikte bireyler bu etkinlikleri yapmayı bırakmaktadır.

Anhedoni Tanısı Nasıl Konulur?

‘’Anhedoni tanısı nasıl konulur?’’ diye sorulduğunda ise, anhedoni asıl olarak bir depresyon belirtisi olduğundan, anhedoniye eşlik eden başka depresyon belirtilerinin varlığının araştırılması daha doğru olacaktır. Burada,  hastanın detaylı bir tıbbi öyküsünün alınması gerekmektedir. Zaman zaman anhedoniye sahip bireyler, kendi iradeleriyle doktorlara başvurmak istemeyebilirler. Bu sebeple de yakınlarının böyle bir durum fark ettiğinde bir uzmana yönlendirmeleri gerekmektedir.

Anhedoni tanısı konulabilmesi adına belirtilerin iki hafta boyunca devam etmesi gerekmektedir. Bu anlamda günlük aktivitelerin sıklığının azalması, uyku düzeninin bozulması, kilo alma ya da verme, dikkat eksikliği, ruh halinde değişimler, intihar düşüncesi, hareketlerde ve mental durumlarda yavaşlama gibi belirtiler ilk ortaya çıkanlar olarak en çok dikkat edilmesi gerekenler arasında yer alacaklardır. Tüm bu belirtilerin aynı anda varlığı, kişinin bir depresyon geçirdiğine işaret edebilmektedir.

Anhedoni tanısı konulması adına takip edilmesi gereken bazı adımlar olacaktır. Buna göre tıbbi öykü alındıktan sonra hasta yakınlarıyla görüşmeler yapılabilir. Sonrasında fiziki bir muayene gerektirecek olan anhedoni, aynı zamanda kan tahlilleri ile vitamin ve mineral eksikliklerine bakılmasını da şart olabilmektedir. Aynı zamanda, madde kullanılıp kullanılmadığına dair tetkikler de gerekli görülebilir.

Anhedoni Risk Faktörleri Nelerdir?

Anhedoni birçok psikiyatrik ve nörolojik hastalığın belirtileri arasında yer alan ve önemsenmediği takdirde sağlık açısından risk oluşturabilecek bir hastalıktır. Mutlu edici deneyimlerden zevk alamama; majör depresif bozukluk, şizofreni, alzheimer hastalığı veya parkinson hastalığı, bipolar bozukluk, madde kullanımı, travmatik beyin hasarı, travma sonrası stres bozukluğu gibi psikiyatrik ve nörolojik bozuklukların ortak bir semptomudur. Bu bozuklukların belirtileri arasında anhedoni yer almaktadır.

Anhedoninin tedavi edilmediği durumlarda anhedonik kişiler gündelik hayata uyum sorunları yaşamaktadır. Kişilerin ilişkileri, iş hayatları, sosyal yaşantıları, aile ilişkileri bozulmaktadır. Ayrıca yemek yeme, cinsellik gibi yaşamsal etkinliklerinde düzensizlikler meydana gelmektedir. Anhedoninin tedavi edilmediği durumlarda ortaya çıkabilecek riskler şu şekilde sayılabilmektedir;

  • Major depresyon
  • Toplumdan uzaklaşma (sosyal izolasyon) ve ilişkileri sürdürmede zorlanma
  • Kaygılı olma hali
  • Ruh halinde ani değişimler
  • İntihar düşünceleri
  • Tükenmiş hissetme, yorgunluk ve enerji düşüklüğü
  • Beslenme bozukluğu, yanlış beslenme, gıdasızlık

Anhedoni Tedavisi Nasıl İşler?

Anhedoni tedavisi farklı şekillerde işleyebilmektedir. Buna göre insanların günlük hayatında oldukça derin sorunlar yol açabilecek olan bu psikolojik rahatsızlığın mutlaka tedavi edilmesi gerekecektir. Bunun için ise uzman bir psikolog ya da psikiyatristten yardım almak gerekir.

Anhedoni tedavisi zaman zaman zor bir durum olabilir. Özellikle insan vücudunda bulunan ve mutluluk salgılamakla görevli olan seratonin ve endorfin hormonlarının harekete geçirilmesi gerekecektir. Bu sebeple de hem terapi hem de ilaç tedavileri kullanlabilmektedir.

Bunun yanında kişinin mutlaka uyku düzeni oluşturması, sağlıklı bir şekilde beslenmesi, spor yapması, kendini mutlu hissedebileceği yeni aktiviteler bulması ve sosyalleşmesi gerekecektir. Bunlar ile birlikte daha kolay bir iyileşme süreci sağlanabilir.

Anhedoni Tedavisi Nasıldır?

Anhedoni tanısı, alanında uzman psikiyatrist tarafından konulmaktadır. Hastanın geçmiş yaşam öyküsü, gündelik yaşantısı ve psikolojik durumu detaylı bir şekilde değerlendirilmekte, çeşitli kan testleriyle hastanın psikolojik sağlığını etkileyebilecek herhangi bir vitamin eksikliği veya hormon bozukluğu olup olmadığı belirlenmektedir. Anhedoni tedavisi, sürece ihtiyaç duyulan bir tedavidir, bunun sebebi ödülden haz alma davranışını artırmanın zaman alıyor olmasıdır.

Anhedoni Tedavisi Amacı

Anhedoni tedavisinin amaçlarından bir tanesi anhedoninin oluşumuna sebep olan durumların ortaya çıkarılmasıdır. Hastanın travma sebebiyle mi, herhangi bir psikolojik hastalık sebebiyle mi veya beyin hasarı sonucunda mı bu durumda olduğu anlaşılmalıdır. Daha sonrasında hastanın tedavisine uygun terapi yöntemleri belirlenmeli, olumsuz duygu, düşünce ve davranışlarının yerine olumlu duygu, düşünce ve davranışların yerleştirilmesi hedeflenmektedir. Tedavi süresince çeşitli terapi yöntemlerine ek olarak farmakolojik tedavi yöntemlerinden de faydalanılabilmektedir.

Anhedoni Tedavisine Yardımcı Yöntemler

Anhedoni beynin haz alma fonksiyonundaki azalma ile ilişkili olduğu için tedaviye yardımcı çeşitli yöntemler bulunmaktadır. Yaşam tarzında yapılacak düzenlemeler ile beynin dopamin/seratonin hormonlarını salgılamasına yardımcı olmak önemlidir. Anhedoni sebebiyle uyku ve yeme bozuklukları ortaya çıkmaktadır. Yeme ve uyku düzeninde yapılacak ufak değişiklikler tedaviye önemli destek sağlamaktadır. Ayrıca hafif egzersizler ile vücudun enerji toplaması ve yeniden hazzı hatırlaması da mümkün olabilmektedir.

Anhedoni birçok psikolojik veya nörolojik hastalığın semptomlarından bir tanesi olduğu için tanı, tedaviye başlanması, sürdürülmesi ve varsa arka plandaki rahatsızlıkların tedavisi büyük önem taşımaktadır. Yaşamsal faaliyetlere ve eğlenceli aktivitelere karşı ilgisizlik, zevk alamama, haz duygusunda azalma, olumsuz düşünceler, sosyal izolasyon gibi önemli belirtilerin olduğu durumlarda alanında uzman klinik psikolog ve/veya psikiyatristten destek almak tedavinin ilk basamağını oluşturmaktadır.

Anhedoni Tedavisi Yanında Verilebilecek Ek Tavsiyeler Nelerdir?

Anhedoni nedir tedavisi nasıldır konusu sonrasında bazı ek tavsiyelere de yer verilebilir. Özellikle anhedoni gibi derin bir hastalıktan muzdarip olan kişiler için bazı normal hayata adanacak durumlar faydalı olabilmektedir. Anhedoni yaşayanlar için şu tavsiyeler verilebilir;

  • Kendi iç sesinizi dinleyin
  • Sevdiğiniz insanları yakınınızda tutun
  • Uzmanlarla konuşun
  • Kendinizi iyi hissettiren çeşitli aktivitelere yönelin
  • Uyku düzenini oluşturun
  • Yeni bir hobi edinin
  • Kişisel olarak gelişim sağlayın

Bunlarla birlikte en önemli durum ise, anhedoninin asıl olarak bir süreç olduğunu unutmamanız ve tedaviye odaklanmanız gerektiğidir. Anhedoni hastalığında belirtileri önemsemek ve vakit kaybetmeden tedaviye başlamak oldukça önemlidir. Her türlü bilgi ve destek için online randevu alabilirsiniz

Kaynakça

  • Işık, E. (2021) Yetişkin bireylerin hedonik açlık ve anhedoni durumlarının kronotip ile ilişkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı, İstanbul.
  • Süzer, S. (2019) Çocukluk çağı travması yaşamış ergen ve genç erişkinlerde anhedoni ve benlik saygısı ilişkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı, İstanbul.
  • https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/25155-anhedonia
  • https://www.healthline.com/health/depression/anhedonia

Güncel Psikoloji Yayınlarımız

Yardıma ihtiyacınız var mı? Size ulaşalım.