Kişilik Bozuklukları

Kişilik, bizi diğerlerinden farklı kılan, süreklilik gösteren davranım ve duygulanım özelliklerimizdir. Çevrenin ve kalıtımın kişiliğin oluşumu üzerinde beraberce etkisi vardır. Bazı kişilik özellikleri o kişinin sosyal ve mesleki olarak uyumunu bozarak sorun haline gelebilir. Bu tür durumlara “kişilik bozukluğu” adı verilir. Toplumda %6 ile %9 arasında görülür. Bazı ilaç tedavileri faydalı olmakla birlikte esas tedavileri psikoterapidir. Aşağıda belli başlı kişilik bozuklukları ile ilgili kısa bilgiler verilmiştir.

Paranoid Kişilik Bozukluğu:
Diğer insanlardan kötü niyetli hareketler bekleme eğilimindedirler. Şüphecilik ve güvensizlik temel belirtileridir. Toplumda %1-2 oranında görülür. Erkeklerde daha fazladır. Tedavide ilaç tedavisi ve psikoterapi birlikte kullanılır.

Şizoid Kişilik Bozukluğu:
Sosyal ortamdan uzaklaşmanın, izole yaşantının olduğu kişilik yapısıdır. Duygularını ifade edemezler. Genelde tek bir etkinlikte bulunurlar. Yakın arkadaşlıkları ve sırdaşları yoktur. Toplumda %7 oranında görülür. Erkeklerde daha sıktır. Tedavide ilaç tedavisi ve psikoterapi kullanılır.

Şizotipal Kişilik Bozukluğu:
Davranış, düşünce, duygulanım, konuşma ve görünümde birçok gariplik vardır. Alınganlık fikirleri, olağandışı yaşantıları, kuşkuculuk, acayip düşünce biçimi belirgindir. Toplumda %3 oranında görülür.Tedavide ilaç ve psikoterapi kullanılır.

Antisosyal Kişilik Bozukluğu: 
Başkalarına hak tanımayan uyumsuz davranışların olduğu kişilik yapısıdır. Suç işleme eğilimi, sürekli yalan söyleme, dürtüsellik, kavgacılık, sorumsuzluk, vicdan azabı çekmeme temel bulgularıdır. Genellikle 18 yaşından sonra oluşur. 

Borderline (Sınır) Kişilik Bozukluğu:
 Ayrışma bireyselleşme sorunları, duygulanımı denetleme sorunları ile ilgili belirtiler ve yoğun kişisel bağlılıklar temelde görülebilir. Terk edilmeye karşı aşırı korku duyma, hep-hiç yasasıyla davranması, kimlik karmaşası, kendine zarar verici davranışlar, sürekli boşluk hissi, öfke patlamaları gibi belirtiler görülür. Toplumda %2 oranında görülür. Kadınlarda daha sıktır. Psikoterapi temel tedavi şeklidir. Ek ilaç tedavisi de kullanılabilir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu: 
Dramatik, duygusal, etkileyici davranış kalıplarının olduğu bozukluktur. İlgi odağı olma beklentisi, baştan çıkarıcı davranma, fiziki görünümüne aşırı dikkat ve insanları kullanma, gösteriş, başkalarından kolay etkilenme ön plandadır. %2-3 oranında görülür. Kadınlarda daha yaygındır. Baştan çıkarıcı özelliğe karşın cinsellikten korkma temel bulgudur. Psikoterapi temel tedavi şeklidir.

Narsistik Kişilik Bozukluğu:
Kendini beğenme ve öz saygı ile aşırı ilgilenmenin olduğu bozukluktur. Üstünlük duygusu, beğenilme gereksinimi, kendini karşısındakinin yerine koyamama, küstahlık temel belirtileridir. Temelde anne ile çatışmalar yatar. Tedavisinde psikoterapi kullanılır.

Çekingen Kişilik Bozukluğu:
Çekingen ve utangaç kişilik yapısı belirgindir. Çekingenlik, yakın ilişkiler kuramama, eleştirilmeye aşırı duyarlılık, beceriksiz-küçük görüldüğünü düşünme, sosyal etkinliklere katılmama temel belirtileridir. Toplumda %1 oranında görülür. Temelde ana baba eleştirilerinin etkisi büyüktür. Psikoterapi, özellikle grup terapisi tedavide kullanılır. 

Bağımlı Kişilik Bozukluğu: 
Bağımlı ve boyun eğen kişilik yapısı belirgindir. Başkalarından öğüt ve destek alma ihtiyacı, sorumluluk alamama, muhalefet edememe, inisiyatif kullanamama, tek başına kalamama temel bulgularıdır. Kadınlarda sıktır. Temelde ayrılık kaygısı/bunaltısı vardır. Tedavide psikoterapi kullanılır.

Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu:
Mükemmeliyetçilik ve esnek olamama belirgindir. Ayrıntılar üzerinde aşırı uğraşma, işin bitirilmesini zorlaştıran bir mükemmeliyetçilik, eskimiş veya değersiz şeyleri saklama, cimrilik, katılık ve inatçılık hakimdir. Erkeklerde daha yaygındır. Ailesel geçiş olasılığı vardır. İlaç tedavisi ve psikoterapi tedavide kullanılır.

Pasif-Agresif Kişilik Bozukluğu:
Gizli bir şekilde bilerek engelleyici, erteleyici, inatçı ve yetersiz olmayla belirgin bozukluktur. Pasif direnç, somurtkanlık ve kavgacılık, otoriteye karşı çıkma, şanssızlığından yakınma temel bulgularıdır. Temelde ana babada benzer problemler vardır. Psikoterapi yararlıdır.

Depresif Kişilik Bozukluğu: 
Karamsar, zevk alamayan, görev sorumluluğu olan, özgüvensiz ve kronik olarak mutsuz kişilerdir. Keder, mutsuzluk, keyifsizlik, kendini küçük görme, düşünceli ve endişeli yapı, kötümser, pişmanlık duymaya eğilim temel belirtileridir. Erken dönemde ana baba kaybı, ana baba yetersizliği temelde yatan sorundur. İlaç ve psikoterapi yararlıdır.